Jak napisać testament i czy testament bez notariusza jest ważny w świetle prawa

Jak napisać testament w domu, żeby był ważny? Czy można zrobić to odręcznie, by po śmierci ostatnia wola miała konkretny skutek prawny? Jak najbardziej! Oto najważniejsze zasady dotyczące tego, jak napisać testament, aby jego zapisy miały moc.

• Przede wszystkim testament musi być napisany odręcznie – chodzi tu nie tylko o podpis, ale o cały dokument. Testament napisany na komputerze, wydrukowany i jedynie podpisany przez spadkodawcę nie będzie uznany za ważny.
• Testament musi być podpisany przez spadkodawcę – odręcznie.
• Dokument musi być opatrzony datą jego sporządzenia – również w formie pisma odręcznego.

W kontekście rozważań o tym typie dokumentu często pojawia się pytanie o to, jak napisać testament wzajemny – a więc ostatnią wolę, w której spadkodawcy wskazują jako spadkobierców siebie nawzajem. Jego pisanie musi odbyć się w taki sposób, jak przedstawiono to powyżej, przy czym muszą to być dwa osobne dokumenty.

Jak długo jest ważny testament własnoręczny?

Wiele osób zastanawia się również, ile jest ważny testament po śmierci – zwłaszcza w kontekście dokumentu napisanego odręcznie. Co do zasady, ważność testamentu jest bezterminowa – chyba że spadkodawca jeszcze za życia zmienił go, zniszczył lub odwołał.

Jak spisać testament bez prawa do zachowku (wydziedziczenie)

Jak napisać testament z wydziedziczeniem? Wzór takiego dokumentu różni się nieco od klasycznego testamentu. W przypadku pominięcia w dokumencie krewnych zstępnych, dziedziczących ustawowo lub żony czy męża, mają oni prawo do zachowku, czyli do uzyskania części majątku osoby zmarłej (więcej o tym w artykule Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo). Jeśli spadkodawca nie chce takiego rozwiązania, wówczas musi wydziedziczyć konkretnych krewnych. Jak to zrobić w praktyce?

Spadkodawca musi w testamencie wskazać osoby, które wydziedzicza (pozbawia prawa do majątku) oraz podać powód, dla którego się na to zdecydował. Co ważne, może zrobić to tylko w przypadku, w którym potencjalny spadkobierca postępował wbrew zasadom współżycia społecznego i wbrew woli osoby sporządzającej dokument, dopuszczał lub nadal dopuszcza się wobec spadkodawcy przestępstw przeciwko zdrowiu, życiu lub rażącej obrazy czci, a także w momencie, gdy nie dopełnia wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych w sposób uporczywy.

Jak długo jest ważny testament notarialny i kiedy warto go spisać

Testament sporządzony u notariusza, podobnie jak testament odręczny (inaczej określany jako testament holograficzny) nie ma „terminu ważności”. Warto jednak wiedzieć, że będzie on przechowywany u notariusza przez 10 lat od daty jego spisania – później dokument trafia do archiwum.

Dlaczego warto rozważyć spisanie testamentu u notariusza? Przede wszystkim będzie on spełniał wszystkie wymogi formalne uniemożliwiające jego podważenie (o takiej sytuacji było już w artykule Podważenie testamentu – czy można obalić ostatnią wolę zmarłego). Dodatkowo pozostawienie testamentu w kancelarii notarialnej lepiej chroni go przed zgubieniem czy zniszczeniem, a wpis do Notarialnego Systemu Testamentów ułatwia odszukanie dokumentu po śmierci spadkodawcy.

Testament ustny – kiedy jest ważny

Czy testament ustny jest ważny w świetle prawa? Tak, ale w ściśle określonych okolicznościach. Jeśli okoliczności lub różne czynniki uniemożliwiają danej osobie napisanie testamentu odręcznego lub udanie się do notariusza, wówczas spadkodawca może wygłosić oświadczenie testamentu – przy czym oświadczenie musi zostać spisane, musi temu wydarzeniu towarzyszyć co najmniej trzech świadków, a spisane oświadczenie powinno być podpisane zarówno przez spadkodawcę, jak i co najmniej dwóch z trzech obecnych świadków (podpis oczywiście powinien być odręczny).

Kilka testamentów – który ważny

Który testament jest ważny, jeśli rodzina i bliscy zmarłego dysponują kilkoma jego wersjami? Co do zasady, pod uwagę bierze się testament sporządzony przez spadkodawcę najpóźniej (a więc ten z datą najbliższą jego śmierci). Jeśli z kolei późniejszy testament nie spełnia wymogów ważności (opisanych powyżej) wówczas pod uwagę jest brany ten dokument, który je spełnia. Te same zasady dotyczą sytuacji, w której spadkobiercy zastanawiają się, który testament jest ważniejszy – napisany odręcznie czy potwierdzony przez notariusza. Co do zasady, oba mają „tę samą wagę”, a brany pod uwagę będzie dokument sporządzony później.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości w zakresie sporządzania testamentu czy też realizacji jego postanowień, zapraszamy do kontaktu z naszymi prawnikami, którzy specjalizują się zarówno w prawie spadkowym, jak i rodzinnym (które bardzo często wpływa na realizację testamentu).

Artykuł Jak sporządzić testament, aby był ważny w świetle prawa? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Aby udowodnić poniesione nakłady, zacznij od sklasyfikowania wydatków

Wydatki czynione na daną nieruchomość są różnicowane ze względu na cel, któremu służą. Kodeks cywilny definiuje nakłady konieczne i inne. Pierwsze z nich dotyczą tych kosztów, których ponoszenie ma na celu utrzymanie normalnego stanu nieruchomości i umożliwienie korzystania z niej. Wszystkie pozostałe nakłady (użyteczne, zbytkowe) należą do nakładów innych.

• Nakłady konieczne – mają za zadanie utrzymać nieruchomość w stanie nadającym się do normalnego korzystania z niej. Należą do nich przykładowo drobne lub generalne remonty pozwalające na zachowanie poprawnego stanu technicznego nieruchomości, zasiew pól, konieczne nasadzenia etc.

• Nakłady użyteczne – rodzaj nakładów innych, mających na celu ulepszenie rzeczy. Zazwyczaj nakłady te dotyczą remontów poprawiających funkcjonalność i zwiększających wartość nieruchomości (jak na przykład remonty poszczególnych pomieszczeń, wymiana drzwi, okien etc.).

• Nakłady zbytkowe – kategoria nakładów innych, których celem jest wyłącznie zaspokojenie potrzeb estetycznych osoby je ponoszącej. Nie zawsze prowadzą one do podniesienia wartości nieruchomości.

Oprócz nakładów wymaganych do utrzymania danej nieruchomości w dobrym stanie, współwłaściciele mają zazwyczaj różnego rodzaju ciężary, które są ich zobowiązaniem, stosownie do wielkości posiadanych udziałów. Do ciężarów zaliczyć należy podatki (od nieruchomości, gruntowy i inne), opłaty za użytkowanie wieczyste czy ubezpieczenia.

Nakłady zbyteczne… ale nie według wszystkich współwłaścicieli

Jak udowodnić poniesione nakłady, kiedy jeden ze współwłaścicieli uznaje, że dana inwestycja zwiększająca wartość nieruchomości jest zbyteczna lub zbyt kosztowna? Sytuacja nie jest prosta i bywa punktem spornym w rozliczaniu nakładów przy zniesieniu współwłasności nieruchomości. Planując wydatki, bezpiecznie jest zastosować się do zasad zarządu rzeczą wspólną, czyli uzyskać zgodę większości współwłaścicieli, jeżeli wydatek należy do nakładów koniecznych, lub zgodę wszystkich – jeżeli jest nakładem innym. Niezależnie jednak od uzyskanej zgody, przyjmuje się, że również część nakładów zbytkowych czy ulepszających (zwiększających wartość nieruchomości) – nawet jeżeli zostały przeprowadzone niezgodnie z zasadami zarządu nieruchomości, powinna zostać rozliczona.

W jakich sytuacjach udowadnia się nakłady poniesione na nieruchomość

Konieczność przedstawienia dowodów na poniesione koszty w związku z nieruchomością wspólną najczęściej ma miejsce w dwóch poniższych przypadkach.

• Spadek – uporządkowanie wszystkich spraw po śmierci spadkodawcy często ciągnie się miesiącami lub latami. Jeżeli w skład masy spadkowej wchodzą nieruchomości, do momentu działu spadku i rozliczenia nakładów istnieje konieczność utrzymywania nieruchomości w stanie co najmniej umożliwiającym korzystanie z niej zgodnie z jej przeznaczeniem. W rezultacie może się zdarzyć, że jeden ze spadkobierców korzysta z nieruchomości, dokonując w niej niezbędnych napraw i remontów. Przy dziale spadku konieczne staje się więc rozliczenie poniesionych przez niego nakładów.
• Rozwód – zazwyczaj wspólna własność małżeńska oznacza równe udziały małżonków – przy rozwodzie majątek dzielony jest więc równo. Nie jest to jednak obowiązkiem. W przypadku, kiedy jedno z małżonków w czasie trwania małżeństwa poniosło nakłady na majątek wspólny – przy rozwodzie ma prawo te koszty rozliczyć. Osoba, która domaga się zwrotu wydatków, powinna wystąpić z takim roszczeniem (pozew o zwrot nakładów na nieruchomość – wzór, porady) i udokumentować ich wysokość. W przeciwnym razie otrzyma mniejszą kwotę niż faktycznie jej się należy.

Rozliczenie nakładów na nieruchomość i ciężarów z nią związanych

Osoba ponosząca wydatek może żądać od współwłaścicieli zwrotu części kosztów proporcjonalnie do wielkości ich udziałów. Roszczenie to uwzględnia bycie współwłaścicielem w momencie, kiedy dany wydatek został poczyniony (nie w chwili wystąpienia z roszczeniem). Ponadto, to osoba występująca o zwrot i  rozliczenie nakładów na nieruchomość powinna udowodnić żądanie co do zasady i wysokości.

W przypadku braku zgody współwłaścicieli odnośnie do rozliczenia poniesionych kosztów, pozostaje złożenie pozwu o zwrot nakładów na nieruchomość wspólną. Wzorowo sformułowany wniosek powinien zawierać precyzyjnie określoną wysokość nakładów oraz podstawę faktyczną żądania.

Przedawnienie rozliczenia nakładów na nieruchomość przy zniesieniu współwłasności

Rozliczenie nakładów na nieruchomość wspólną regulowane jest na zasadach ogólnych. Aktualnie termin takiego rozliczenia wynosi 6 lat od daty poniesienia kosztów. W przypadku gdy nieruchomość będąca współwłasnością jest przedmiotem prowadzenia działalności gospodarczej wszystkich współwłaścicieli (każdy z nich jest przedsiębiorcą) – termin ten jest skrócony do 3 lat.

Warto wspomnieć, że długotrwałe korzystanie/posiadanie cudzej nieruchomości może przerodzić się we własność. W sprawach o zasiedzenie należy jednak przedstawić szereg przekonujących dowodów – wśród nich również faktury i dowody opłat dokonywanych w związku z daną nieruchomością (więcej na ten temat w artykule Jak udowodnić posiadanie samoistne).

*** Masz pytania lub problem prawny w tym zakresie? Daj znać – doradzimy, co robić >>

Artykuł Jak udowodnić poniesione nakłady na nieruchomość? pochodzi z serwisu Acta Vera.

W zakresie odpłatności wiele zależy od sposobu jej ustanowienia. Orientacyjna, roczna wartość służebności to ok. 4% wartości rzeczy oddanej w użytkowanie lub obciążonej służebnością. Na precyzyjne określenie kwoty ma jednak wpływ wiele dodatkowych czynników, zależnych od indywidualnej sytuacji.

Wynagrodzenie za służebność przesyłu

Służebność przesyłu jest „najmłodszym” rodzajem ograniczenia praw gruntowych, funkcjonującym w polskim prawie zaledwie od kilkunastu lat. Firma przesyłowa posiadająca swoją infrastrukturę (słupy energetyczne, stacje transformatorowe, gazociągi, instalacje wodno-kanalizacyjne etc.) na terenie należącym do innej osoby musi zapłacić wynagrodzenie lub odszkodowanie właścicielowi gruntu.

Co do zasady, wszelkie zabudowania znajdujące się na danym terenie należą do właściciela gruntu, jednak nie ma to zastosowania w przypadku służebności przesyłu. W tym przypadku urządzenia pozostają własnością przedsiębiorstwa, które może je sprzedać lub wydzierżawić bez wiedzy właściciela gruntu.

Wycena służebności przesyłu

Wysokość wynagrodzenia za służebność została opisana w ustawie jako „odpowiednia”. W przypadku sądowego ustalania wynagrodzenia ową wartość precyzuje zazwyczaj wyznaczony przez sąd rzeczoznawca. Końcowa kwota jest proporcjonalna do aktualnej wartości rynkowej danej działki, ingerencji w teren właściciela czy ewentualnych poniesionych przez niego strat. Warto jednak pamiętać, że w przypadku minimalnego korzystania z urządzeń znajdujących się na terenie działki, kwoty wynagrodzenia za służebność (odszkodowania) będą minimalne.

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe

Mowa tu o czasie, w którym dane przedsiębiorstwo korzystało ze swojej infrastruktury znajdującej się na czyjejś działce w okresie, w którym nie została ustanowiona służebność przesyłu. W takim przypadku właściciel tego gruntu może na drodze sądowej domagać się odszkodowania od przedsiębiorcy. W sytuacjach szczególnie trudnych właściciele gruntów mogą również zawnioskować o usunięcie infrastruktury z ich terenu (jeżeli jest to możliwe), zmianę lokalizacji (przesunięcia jej w inne miejsce) lub przeniesienia własności części działki, na której znajdują się sporne urządzenia.

Służebność przesyłu – odszkodowania

W przypadku służebności przesyłu nie zostało prawnie przewidziane klasyczne odszkodowanie. Właściciel nieruchomości może jednak o nie wnioskować, gdy dochodzi do poniesienia strat w związku z użytkowaniem infrastruktury (budowa, konserwacja czy naprawa urządzeń) znajdującej się na jego terenie. Prawo do odszkodowania powstaje w momencie, kiedy szkoda jest nieodwracalna. Problem w tym, że o nieodwracalności szkody można mówić dopiero w sytuacji, gdy jest ustanowiona na danym gruncie służebność przesyłu, więc kwota ustanowiona za służebność jest jednocześnie odszkodowaniem. 

Szczególną sytuacją, w której możliwe jest uzyskanie odszkodowania, jest przypadek niewłaściwego użytkowania infrastruktury przez przedsiębiorstwo, skutkujący znacznym pogorszeniem stanu nieruchomości (awarie instalacji, rurociągów, nieszczelności etc.).

Nieodpłatna służebność przesyłu

Służebność na mocy umowy zostaje ustanowiona na czas określony bądź bezterminowo, za wynagrodzeniem lub nieodpłatnie. Właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć oświadczenie odnośnie do służebności przesyłu w formie aktu notarialnego. Umowa o ustanowienie służebności przesyłu zawierana pomiędzy właścicielem gruntu a przedsiębiorstwem powinna zawierać kilka istotnych kwestii, m.in. wysokość i rodzaj odpłatności za użytkowanie infrastruktury znajdującej się na działce bądź informację o braku odpłatności. 

Warto podkreślić, że – niezależnie od formy wynagrodzenia bądź jej braku – na oświadczenie właściciela o ustanowieniu służebności gruntu przedsiębiorca powinien wyrazić zgodę (w przypadku nieodpłatnej służebności przesyłu sprawa jest raczej oczywista).

Wynagrodzenie za służebność drogi koniecznej

Wynagrodzenie w tego rodzaju służebności orzeka się z urzędu. Właścicielowi drogi obciążonej (to właściciel działki, która musi udostępnić swój teren w przypadku braku dostępu do drogi publicznej działki sąsiedniej) przysługuje wynagrodzenie, którego wysokość powinna zostać ustalona indywidualnie, na podstawie okoliczności towarzyszących danej sytuacji.

Wynagrodzenie za służebność drogi koniecznej może mieć formę jednorazowego odszkodowania lub świadczenia okresowego. W zależności od zmieniających się okoliczności może ono ulegać modyfikacjom,  jednak właścicielowi nieruchomości obciążonej świadczenie przysługuje w każdym przypadku służebności drogi – nawet jeżeli z tego tytułu nie poniósł on żadnych szkód. Jeżeli jednak w wyniku ustanowienia służebności właściciel działki doznał uszczerbku – może ubiegać się o dodatkowe odszkodowanie (po wykazaniu wysokości doznanej szkody).

Wycena służebności gruntowej

Podobnie jak w pozostałych rodzajach służebności ustawa nie precyzuje, w jaki sposób określić wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Służebność gruntowa obciąża całą nieruchomość. Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia brane są pod uwagę zazwyczaj stopień uciążliwości dla właściciela obciążonej nieruchomości oraz jednocześnie korzyści płynące dla działki władnącej (czyli tej, która uzyskuje dostęp do drogi).

Ustalenie wysokości świadczenia wypłacanego jednorazowo to najczęściej iloczyn powierzchni gruntu wykorzystywanego na ustanowienie przejazdu i jego wartości rynkowej z uwzględnieniem dodatkowych elementów. Dotyczą one zazwyczaj kosztów związanych np. z utwardzeniem nawierzchni, budową drogi, postawieniem ogrodzenia, konieczną wycinką drzew, ewentualnych nasadzeń etc.

Zamiana służebności osobistej na rentę

Służebność osobista (jedną z najczęściej spotykanych służebności tego rodzaju jest służebność domu) przyznawana jest imiennie i umożliwia danej osobie korzystanie z nieruchomości w ustalonym przez strony zakresie. W zasadzie ustalenia tego typu służebności pokrywają się ze służebnością gruntową. Uprawnienia wygasają automatycznie w chwili śmierci uprawnionego lub w sytuacji nierealizowania uprawnień przez okres co najmniej 10 lat. Zamiana służebności domu na świadczenie pieniężne jest możliwa wyłącznie w sytuacji, w której osoba uprawniona dopuszcza się rażących uchybień podczas realizacji swojego prawa.

Zobacz też: Dożywotnia służebność a sprzedaż domu – to warto wiedzieć >>

*** Masz pytania lub jakiś problem w tym zakresie? Skontaktuj się – odpowiemy szybko i konkretnie >>

Artykuł Wynagrodzenie za służebność – komu i kiedy się należy? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Służebność (gruntowa, osobista, przesyłu) to jedno z ograniczonych praw rzeczowych, nabywanych przez daną osobę dożywotnio (z tego względu jest czasem określana jako służebność wieczysta). Prawo to ogranicza możliwość korzystania z obciążonej nieruchomości przez jej właściciela, a jego ustanowienie ma na celu zadośćuczynienie potrzebom określonej osoby fizycznej lub właściciela innej, niż obciążona, nieruchomości. Zdarza się, że niezależnie od tego, czy istnieje ustanowiona służebność na udziale we współwłasności, czy nastąpiło ustanowienie służebności na nieruchomości obciążonej hipoteką, właściciel tejże nieruchomości chce ją sprzedać. Co wtedy?

Czym jest służebność dożywotnia, służebność gruntowa i osobista?

Prawo do służebności jest prawem, które może być realizowane w różnych wariantach i sytuacjach. Najczęściej zdarza się, że rodzice czy dziadkowie przy przekazaniu nieruchomości krewnym zstępnym (dzieciom, wnukom) zastrzegają sobie prawo do skorzystania ze służebności. Taka sytuacja może wystąpić przykładowo przy przekazaniu gospodarstwa rolnego, a służebność będzie wówczas zabezpieczeniem rodziców/dziadków na przyszłe lata, jeśli chodzi o ich miejsce zamieszkania. Oprócz tego służebność wykorzystuje się w przypadkach konieczności używania fragmentu działki sąsiada (przy korzystaniu z dróg dojazdowych), natomiast do realizacji tych praw może dojść także przez zasiedzenie (w tym zasiedzenie służebności przesyłu na gruncie prywatnym przez przedsiębiorstwo lub firmę korzystające z tegoż przesyłu).

Rodzaje prawa do służebności

W Polsce regulacje dotyczące prawa do służebności zawarte są w zapisach Kodeksu Cywilnego (KC). Wśród nich wyróżnia się:

• służebność gruntową, która polega na obciążeniu nieruchomości służebnej w celu zwiększenia użyteczności innej nieruchomości, określanej jako nieruchomość władnąca; w praktyce są to sytuacje, w których – przykładowo – służebność gruntową otrzymuje sąsiad będący właścicielem działki „odciętej” od drogi dojazdowej obszarem działki sąsiada – wówczas może on wystąpić o służebność gruntową pozwalającą mu na dojeżdżanie do własnej nieruchomości przez wyznaczony do tego celu fragment działki sąsiada;

• służebność osobistą, która – w odróżnieniu od służebności gruntowej – nie dotyczy gruntu, ale osoby fizycznej; ustanowienie służebności osobistej ma zabezpieczyć daną osobę przed utratą miejsca zamieszkania; w praktyce służebność osobistą ustanawia się zazwyczaj na rzecz wspomnianych już wcześniej rodziców czy dziadków, którzy przekazują w darowiźnie swoje mieszkanie lub dom wnukom albo dzieciom; po ustanowieniu służebności osobistej taka osoba ma prawo korzystać z wyznaczonych pomieszczeń i części wspólnych nieruchomości;

• służebność przesyłu, która odnosi się bezpośrednio do prawa korzystania z urządzeń służących przesyłowi: energii, wody czy innych substancji; w praktyce służebność przesyłu ustanawia się często na rzecz firm energetycznych i wodociągowych.

Sprzedaż domu ze służebnością – możliwe rozwiązania

Tak, jak już wcześniej zostało to wspomniane, wiele osób będących właścicielami nieruchomości – domu, działki, mieszkania – stojąc przed decyzją o sprzedaży tejże nieruchomości, zastanawia się, w jaki sposób rozwiązać problem obciążającej ją służebności. Ponieważ informacja o tym prawie wpisana jest do księgi wieczystej, potencjalny właściciel, po poznaniu numeru księgi, może łatwo sprawdzić fakt takiego obciążenia i wycofać się z zakupu.

W teorii i praktyce, sprzedaż domu ze służebnością jest oczywiście możliwa – nawet bez zgody osoby, która ma prawo do służebności. Dodatkowo można sprzedać mieszkanie czy dom ze służebnością oraz z obciążoną hipoteką (tutaj jednak warto zgłosić się do banku, w którym zaciągnęło się wcześniej kredyt, by omówić to rozwiązanie i zorientować się, czy zapisy umowy kredytowej w jakiś sposób nie uniemożliwiają sprzedaży nieruchomości ze służebnością). Wszystko to nie jest jednak proste, ponieważ służebność jest prawem dożywotnim i niezbywalnym – wygasa dopiero po śmierci osoby, która to prawo posiada. W związku z tym wycena nieruchomości obciążonej służebnością niemal zawsze będzie mniejsza, niż cena rynkowa, a dodatkowo chęć zakupu prawdopodobnie zgłosi mniejsza liczba potencjalnych klientów. Czy istnieją sposoby na to, by poradzić sobie z tym problemem?

Jak wykreślić służebność z księgi wieczystej?

Jeśli nie chcemy, by podczas sprzedaży domu, mieszkania czy innej nieruchomości prawo do służebności zostało zachowane, wówczas mamy dwa wyjścia z zaistniałej sytuacji…

Po pierwsze, możemy „umówić się” z osobą, której dotyczy prawo do służebności na zrzeczenie się tego prawa przed notariuszem. Możemy jej za to zaproponować odnowienie służebności na innej nieruchomości (przykładowo, nabytej przez dziecko rodzica mającego prawo do służebności po zakończeniu transakcji sprzedaży nieruchomości, której dotyczy sprawa). Oprócz tego zniesienie prawa do służebności może dojść do skutku wtedy, gdy osoba uprawniona nie korzysta ze służebności od co najmniej 10 lat.

Po drugie, można przeprowadzić tak zwane zniesienie służebności przez sąd za wynagrodzeniem, czyli z ustanowieniem renty na rzecz osoby władającej służebnością. Ta droga jest jednak możliwa jedynie w sytuacji, w której osoba z prawem do służebności narusza zasady współżycia społecznego – korzysta z powierzonych jej przestrzeni i pomieszczeń niezgodnie z przeznaczeniem, uniemożliwiając tym samym innym domownikom normalne, codzienne funkcjonowanie. Wysokość takiej renty jest każdorazowo ustalana indywidualnie przez sąd.

Jeśli stoisz przed decyzją o sprzedaży nieruchomości obciążonej służebnością, skorzystaj z porady prawnej na naszej stronie WWW – wykwalifikowani prawnicy z wieloletnim doświadczeniem (także w sprawach o prawa rzeczowe) odpowiedzą na pytania i pomogą Ci w sfinalizowaniu transakcji!

Artykuł Dożywotnia służebność a sprzedaż domu – to warto wiedzieć pochodzi z serwisu Acta Vera.

Definicja i rodzaje służebności

W polskim prawie rozróżnia się trzy główne rodzaje służebności:

• służebność gruntową,
• służebność osobistą,
• służebność przesyłu.

Dodatkowo, dwie pierwsze służebności (gruntowa i osobista) mogą wystąpić w formie czynnej lub biernej. Pierwsza umożliwia korzystanie z nieruchomości sąsiedniej w ustalonym, koniecznym zakresie, np. umożliwiając dostęp do drogi. Służebności bierne natomiast zakazują właścicielom nieruchomości podejmowania określonych działań, np. wznoszenia budynków o określonych cechach, prowadzenia określonej działalności etc.

Co to jest służebność gruntowa?

Służebność gruntowa ustanawiana jest w celu przyznania właścicielowi uprawnień (możliwości) korzystania z obciążonej nieruchomości w ustalonym zakresie. Jednymi z najczęściej spotykanych w tej kategorii jest prawo przejazdu i przechodu, umożliwiające przedostanie się na teren swojej nieruchomości przez działkę sąsiednią.

Służebność okna lub furtki umożliwia natomiast swobodne ich otwieranie w sytuacji, kiedy korzystanie z nich narusza przestrzeń sąsiedniej działki. Ustanowienie służebności gruntowej może dotyczyć również ograniczenia uprawnień, m.in. poprzez określenie cech nowo powstających budynków (np. nie mogą one przekraczać określonej wysokości, lokalizacji etc.).

Służebność drogi koniecznej (służebność drogowa) jest ustalana w sytuacji braku dostępu danej działki do drogi publicznej. Przez brak dostępu rozumie się również istniejącą drogę, nieodpowiednią do korzystania z niej (zbyt wąską lub o skomplikowanym przebiegu). Właściciel feralnej działki ma wówczas prawo do korzystania z terenu sąsiedniej nieruchomości w zakresie koniecznym do uzyskania dostępu do drogi (droga konieczna, droga służebna).

Co to jest służebność osobista?

Służebność osobista przyznawana jest imiennie, umożliwiając danej osobie korzystanie (w ustalonym zakresie) z obciążonej nieruchomości. Treść tej decyzji pokrywa się z orzeczeniem służebności gruntowej z tą różnicą, że prawo do korzystania z sąsiedniej nieruchomości ma osoba fizyczna, imiennie wskazana w orzeczeniu (orzeczenia tego typu często dotyczą zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych). Wygaśnięcie służebności osobistej odbywa się najpóźniej wraz ze śmiercią osoby uprawnionej (dożywotnia służebność osobista). Uprawnienia nie podlegają dziedziczeniu. Nie ma również możliwości zniesienia czy wykreślenia służebności osobistej (prawo to jest niezbywalne). Podobnie jak brak możliwości przeniesienia go na inną osobę.

Jednym z częściej spotykanych rodzajów służebności osobistej jest służebność domu (mieszkania lub innej nieruchomości). Na podstawie umowy zawartej z właścicielem domu, służebnik (osoba nabywająca prawa) otrzymuje prawo do korzystania z ww. nieruchomości w zakresie objętym umową.

Przeczytaj też Dożywotnia służebność a sprzedaż domu – to warto wiedzieć >>

Służebność przesyłu, czyli do kogo należy ten słup?

Często spotykaną sytuacją jest umiejscowienie infrastruktury energetycznej, gazowej, telekomunikacyjnej etc. na terenach należących do różnych właścicieli. Ustanowienie służebności przesyłu daje firmom prawo do korzystania z własnych urządzeń przesyłowych znajdujących się na terenie nieruchomości, które nie są ich własnością.

Ustanowienie służebności przesyłu ma najczęściej postać umowy pomiędzy stronami (przedsiębiorca – właściciel nieruchomości). W przypadku braku porozumienia kwestie służebności rozstrzyga sąd, ustalając zakres służebności oraz kwestie wynagrodzenia, jakie przysługuje właścicielowi obciążonej nieruchomości.

Ustanowienie służebności

Podstawowym sposobem ustanowienia służebności jest umowa, która w przypadku właściciela nieruchomości obciążonej powinna mieć formę aktu notarialnego. Do powstania służebności może również dojść na drodze orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej. Nietypowym sposobem powstania służebności jest jej uzyskanie przez zasiedzenie. Służebność gruntowa (ponieważ tylko ona może zaistnieć w taki sposób) w tym przypadku powstaje jedynie w sytuacji korzystania z widocznego i trwałego urządzenia. Uznanie służebności odbywa się na podstawie czasu trwania zasiedzenia. W zależności od dobrej i złej wiary posiadacza jest to odpowiednio 20 lub 30 lat. 

Każda z powyższych form ustanowienia służebności powinna określać zakres uprawnień właściciela nieruchomości oraz zawierać informacje o odpłatności (za ustanowioną służebność) bądź jej braku.

Wygaśnięcie służebności

W zależności od jej rodzaju i sposobu ustanowienia, służebność wygasa na skutek:

• upłynięcia terminu określonego w umowie (służebność gruntowa na czas określony),
• zrzeczenia się służebności przez osobę nabywającą uprawnienia,
• nabycia prawa własności gruntu, na który przysługuje prawo służebności (konfuzja praw),
• braku korzystania ze służebności przez okres 10 lat lub zniesienia służebności prawomocnym orzeczeniem sądu.

Wygaśnięcie służebności osobistej zaś następuje najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego.

Jak znieść służebność domu?

W sposób automatyczny, uprawnienie wygasa w momencie śmierci osoby uprawnionej (służebnika).

Służebność osobista wygasa również na skutek nierealizowania jej przez okres co najmniej 10 lat.

Kolejną możliwością jest zamiana służebności osobistej na rentę. W tym przypadku prawo określa jednak szereg warunków, które muszą zostać spełnione, aby taka zamiana była możliwa: zniesienie służebności jest możliwe w sytuacji, kiedy uprawniony dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swojego prawa (zakłócanie miru domowego, niszczenie mienia etc.). Zniesienie służebności bez wynagrodzenia jest możliwe, jeżeli służebnik zamieszkuje w innym miejscu, realizując w ten sposób swoją potrzebę, będącą jednocześnie treścią służebności.

Wykreślenie służebności z księgi wieczystej

Kiedy służebność gruntowa wygasa, wniosek o wykreślenie służebności należy złożyć w sądzie rejonowym w wydziale ksiąg wieczystych wraz z potrzebnymi załącznikami (zależnie od powodu wygaśnięcia służebności) oraz dowodem uiszczenia opłaty za wniosek o wykreślenie służebności gruntowej. Czas oczekiwania na decyzję to zazwyczaj miesiąc do kilku miesięcy.

Prawo służebności, a wynagrodzenie

Właściciel obciążonej nieruchomości ma prawo do rekompensaty za ograniczenie jego prawa własności. Wysokość i sposób wypłaty wynagrodzenia mogą zostać określone dowolnie przez strony umowy. Służebność może również zostać ustanowiona nieodpłatnie na mocy porozumienia stron. W przypadku braku zgody, kwestie te rozstrzyga sąd, w oparciu o decyzję biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Zwyczajowo, w oparciu o przepisy prawa podatkowego, opłata – cena za służebność gruntową wynosi ok. 4% wartości nieruchomości obciążonej.

*** Jeśli masz pytania lub problem związany z nieruchomością i kwestią służebności, zajrzyj do naszej zakładki Porady prawne.

Artykuł Co to jest służebność i jakie są jej rodzaje? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Roszczenie negatoryjne KC – narzędzie do ochrony własności

Co to jest roszczenie negatoryjne? Skorzystanie z tego prawa ma na celu zatrzymanie działania osoby trzeciej, która poprzez swoje poczynania narusza własność danej osoby. Jeśli więc ktoś przejmuje uprawnienia właściciela i czasowo wchodzi na teren nieruchomości, niszczy ją, bądź użytkuje nieruchomość bez zgody właściciela, wówczas można sięgnąć po narzędzie, jakim jest roszczenie negatoryjne. Oprócz tego warto dodać, że właściciel, przy korzystaniu z roszczenia negatoryjnego, może również żądać od pozwanego przywrócenia stanu zgodnego z prawem oraz zaniechania naruszeń swojej własności.

Roszczenie negatoryjne – przykład

Jako przykład sytuacji, w której można zastosować prawo do powództwa negatoryjnego, podaje się głównie bezprawne użytkowanie działek. Mowa tu przede wszystkim o wypasie bydła lub innych zwierząt gospodarskich na cudzej działce, ale również o utworzeniu przejścia na gruncie sąsiada czy systematycznym użytkowaniu gruntu w innych celach.

Roszczenie negatoryjne – immisje

Wśród tego typu sytuacji wyróżnia się dodatkowo immisje sąsiedzkie, czyli okoliczności, w których sąsiedzi zanieczyszczają swoje grunty chemikaliami, nawozami lub ściekami – tutaj również roszczenie negatoryjne ma swoje zastosowanie.

Roszczenie negatoryjne – przesłanki, czyli w jakich przypadkach można chronić swoje prawo własności?

Kto może wysuwać roszczenie negatoryjne? Legitymacja czynna, a więc prawo do roszczenia negatoryjnego (podobnie jak w przypadku roszczenia windykacyjnego), ma właściciel danej rzeczy lub nieruchomości, ale również współwłaściciel, użytkownik wieczysty, najemca, a także dzierżawca czy osoba uprawniona z tytułu ograniczonych praw rzeczowych (może wysuwać roszczenie negatoryjne – służebność przesyłu jest przykładową sytuacją).

Przesłanki, które świadczą o możliwości skorzystania z roszczenia negatoryjnego to okoliczności opisane powyżej: bezprawne korzystanie z nieruchomości, immisje i inne tego typu zachowania. Warto dodać, że – podobnie jak w przypadku roszczenia windykacyjnego – może się o nie ubiegać wyłącznie właściciel nieruchomości lub rzeczy, o którą toczy się spór.

Ochrona własności – roszczenie windykacyjne i negatoryjne. Przeciwko komu można je wysuwać?

Wobec kogo może zostać wysunięte roszczenie negatoryjne? Legitymacja bierna dotyczy osób, które w sposób inny niż pozbawienie właściciela władztwa nad rzeczą czy nieruchomością, ograniczają jego prawo własności. Chodzi tu głównie o osoby postronne, bliskich i dalekich sąsiadów, ale także członków rodziny czy znajomych bezprawnie użytkujących grunt, inną nieruchomość czy rzecz właściciela.

Roszczenie negatoryjne przeciwko współwłaścicielowi – czy jest możliwe?

Czy roszczenie negatoryjne między współwłaścicielami jest możliwe? Nie, o ile umowa o użytkowanie części wspólnych nie stanowi wyłącznego korzystania jednej ze stron tej umowy – w takiej sytuacji współwłaściciele mogą wysuwać roszczenia negatoryjne względem innych współwłaścicieli nieruchomości.

Roszczenia windykacyjne a negatoryjne – jakie są różnice?

Roszczenie windykacyjne a negatoryjne – jak rozpoznać różnice pomiędzy nimi? Generalnie w polskim prawie istnieją różne narzędzia ochrony własności: w tym roszczenie posesoryjne, negatoryjne czy windykacyjne. Pierwsze z nich to roszczenia umożliwiające ubieganie się o przywrócenie stanu poprzedniego własności oraz ubieganie się o zaniechanie naruszeń. Roszczenie negatoryjne chroni właściciela przed naruszeniem własności (tak, jak zostało to opisane powyżej), natomiast roszczenie windykacyjne umożliwia odzyskanie władztwa nad rzeczą bądź nieruchomością przez właściciela. Więcej informacji o ostatnim typie roszczenia znajduje się w artykule Roszczenie windykacyjne – czym jest i kiedy się je stosuje, do którego lektury zachęcamy.

Roszczenie negatoryjne – przedawnienie

Podobnie jak w przypadku roszczenia windykacyjnego, również roszczenie negatoryjne dotyczące nieruchomości nie przedawnia się, natomiast roszczenie tej kategorii dotyczące ruchomości jak najbardziej ma okres przedawnienia, biegnący wedle ogólnych terminów (obecnie okres ten wynosi 6 lat).

Roszczenie negatoryjne: opłata od pozwu i jak złożyć powództwo negatoryjne – wzór

Ile kosztuje pozew o roszczenie negatoryjne? Wartość przedmiotu sporu będzie tutaj wyznacznikiem, ponieważ opłata zależy właśnie od niej – wynosi ona 5% od wspomnianej wartości, przy czym nie może być mniejsza niż 30 złotych i większa niż 200 tysięcy złotych.

W powództwie negatoryjnym należy oczywiście wskazać sąd właściwy dla sprawy, strony sporu (powoda i pozwanego), a także wyszczególnić swoje roszczenia (a więc przywrócenie stanu prawnego rzeczy lub nieruchomości do stanu sprzed zmian oraz wyegzekwowanie nakazu zaprzestania używania rzeczy, gruntu czy nieruchomości przez powoda). Dodatkowo trzeba uzasadnić swoje żądania – najlepszym dowodem jest w tej sytuacji wykazanie prawa własności lub współwłasności.

W przypadku wątpliwości, co do realizacji roszczeń negatoryjnych, lub w sytuacji, w której potrzebna jest profesjonalna pomoc w egzekwowaniu prawa własności, zachęcamy do kontaktu z naszymi prawnikami poprzez zakładkę Porady prawne. W Kancelarii Acta Vera mamy wieloletnie doświadczenie i wiedzę z zakresu prawa spadkowego, w sprawach o wydziedziczenie, podział majątku i innych, dotyczących praw własności.

Artykuł Roszczenie negatoryjne jako środek ochrony własności pochodzi z serwisu Acta Vera.

Prawo własności i jego ochrona

Aby zrozumieć, jak działa roszczenie windykacyjne (a bezpodstawne wzbogacenie się i inne okoliczności), warto najpierw dowiedzieć się, jak działa prawo własności i w jaki sposób jest chronione. Jest to prawo o rzeczowym charakterze bezwzględnym, przysługujące wyłącznie właścicielowi danej rzeczy, którą właściciel ten może dowolnie rozporządzać. Osoby trzecie muszą respektować prawo własności, a na wypadek jego naruszenia prawo przewiduje różne narzędzia do jego ochrony – w tym roszczenie windykacyjne, ale również roszczenie negatoryjne, roszczenie związane ze wzniesieniem budowli na cudzym gruncie, uzupełniające roszczenie właściciela i inne roszczenia windykacyjne (weksel oraz pozostałe dokumenty). Jedną z dróg może być również roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, a powództwo windykacyjne służy wówczas rozpoczęciu sprawy (wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy to inaczej odszkodowanie).

Czym jest roszczenie windykacyjne wg KC – definicja

Wedle zapisów Kodeksu cywilnego roszczenie windykacyjne jest roszczeniem o wydanie rzeczy właścicielowi. Czego dotyczy roszczenie windykacyjne? Nieruchomość oraz ruchomość – to główne przedmioty sporów windykacyjnych. Jak wcześniej zostało to wspomniane, roszczenie to nie może obejmować firmy lub gospodarstwa rolnego. Jakie przepisy regulują roszczenie windykacyjne? Podstawa prawna to Kodeks Cywilny (m.in. art. 222 par. 1 Kodeksu Cywilnego).

Roszczenia windykacyjne – kto może z nimi wystąpić?

Kto może wystąpić z roszczeniem windykacyjnym? Legitymacja czynna, czyli prawo do tego kroku, obejmuje przede wszystkim właściciela danej rzeczy. Warto tutaj wspomnieć, że właściciel ten będzie musiał przed sądem udowodnić prawo własności do rzeczy, co do której wysuwa roszczenie windykacyjne poprzez okazanie stosownych dokumentów (aktów notarialnych, wyroków sądu, testamentów i in.). Oprócz samego właściciela prawo do wysuwania roszczenia windykacyjnego ma również współwłaściciel, użytkownik wieczysty, najemca, dzierżawca czy osoba posiadająca uprawnienia do rzeczy z tytułu ograniczonych praw rzeczowych – ona również może zgłosić roszczenie windykacyjne (służebność, własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego).

Powództwo windykacyjne – wobec kogo można je wysunąć?

Wobec kogo można wysunąć roszczenie windykacyjne? Legitymacja bierna (a więc sytuacja, w której dana osoba może zostać obciążona powództwem windykacyjnym) dotyczy zwykle posiadacza samoistnego, posiadacza zależnego oraz dzierżyciela nieruchomości.

Roszczenie windykacyjne – przykład

Przykładem roszczenia windykacyjnego jest sytuacja, w której osoba nieposiadająca tytułu własności do nieruchomości zajmuje ją w momencie, w którym właściciel nieruchomości chce jej wydania (a więc opuszczenia przez najemcę, dzierżawcę czy osoby obce). Roszczenie windykacyjne często dotyczy także pojazdów lub maszyn.

Roszczenie windykacyjne najemcy, użytkownika wieczystego… Jak się bronić przed windykacją

Skuteczną linią obrony wobec roszczeń windykacyjnych jest udowodnienie przed sądem, że osoba władająca rzeczą, ale jej nieposiadająca, otrzymała prawo do władania rzeczą od samego właściciela. Dowodem w takiej sprawie może być umowa najmu, dzierżawy, zastaw, użytkowanie wieczyste, umowa zatrzymania, prawo zarządzania majątkiem spadkowym i inne umowy.

Roszczenie windykacyjne między współwłaścicielami, czyli kiedy nie można wysuwać roszczeń

Co do zasady, roszczenia windykacyjnego nie może wysuwać współwłaściciel wobec innego współwłaściciela danej nieruchomości bądź rzeczy. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której współwłaściciele dokonali podziału nieruchomości zgodnie z umową quad usum, czyli umową uprawnienia do korzystania z określonej części wspólnej jedynie przez współwłaścicieli wskazanych w tejże umowie. Wówczas można wysunąć wobec współwłaściciela roszczenie z umowy o podział do korzystania – podobne do roszczenia windykacyjnego.

Roszczenie windykacyjne – przedawnienie

Czy roszczenie windykacyjne przedawnia się? I tak, i nie – roszczenie windykacyjne dotyczące nieruchomości nie ma w polskim prawie terminu przedawnienia, natomiast roszczenie dotyczące ruchomości przedawnia się – i tutaj termin wynosi 6 lat (w sytuacji, w której roszczenie spowodowane jest prowadzeniem działalności, termin to 3 lata). Warto dodać również, że możliwe jest wygaśnięcie roszczenia windykacyjnego w momencie, w którym roszczenie to zostanie zaspokojone, przedmiot roszczenia przestanie fizycznie istnieć lub wtedy, gdy dojdzie do zdarzenia powodującego wygaśnięcie roszczenia bez jego zaspokojenia (przykładowo, gdy właściciel umrze). Sytuacja jest także inna, kiedy następuje roszczenie windykacyjne, a zasiedzenie nieruchomości staje się faktem – wówczas właściciel traci oczywiście prawo do własności, a co za tym idzie – do roszczeń.

Roszczenie windykacyjne a posesoryjne i negatoryjne

Roszczenie posesoryjne a windykacyjne – czym się różnią? Do tego dochodzi jeszcze roszczenie negatoryjne, które również wchodzi w wachlarz narzędzi ochrony własności. Roszczenie windykacyjne – jak już wcześniej zostało to wspomniane – chroni własność przed jej zatrzymaniem (jest roszczeniem o wydanie rzeczy), roszczenie negatoryjne chroni własność przed naruszeniem danej rzeczy lub nieruchomości, natomiast roszczenie posesoryjne daje właścicielowi prawo do ubiegania się o zaniechanie naruszeń rzeczy bądź nieruchomości oraz o przywrócenie stanu poprzedniego.

Przeczytaj też: Roszczenie negatoryjne jako środek ochrony własności >>

Roszczenie windykacyjne – opłata sądowa i pozew

Jaka jest cena roszczenia windykacyjnego? Opłata od pozwu to 5% wartości sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 tys. zł. W pozwie należy oznaczyć strony sprawy (powoda i pozwanego), wskazać rodzaj pisma (przykładowo pozew o wydanie nieruchomości), a także opisać swoje żądanie oraz dowody, które przekonają sąd do słuszności twierdzeń powoda (w przypadku roszczenia windykacyjnego będą to przede wszystkim dowody na własność nieruchomości bądź rzeczy). W przypadku pozwu o wydanie nieruchomości sądem właściwym dla jego złożenia będzie sąd obejmujący zakresem pracy adres tej nieruchomość, a w przypadku pozwu o wydanie rzeczy ruchomej – sąd właściwy dla miejsca zamieszkania powoda.

*** Masz pytania lub wątpliwości? A może potrzebujesz konsultacji w zakresie roszczeń windykacyjnych? Zajrzyj do naszej zakładki Porady prawne >>

Artykuł Roszczenie windykacyjne – czym jest i kiedy się je stosuje pochodzi z serwisu Acta Vera.

Co to jest wspólnota majątkowa?

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (jest to tzw. majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową, należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Do majątku wspólnego małżonków należą m.in. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków i in.

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą: wszystkie dobra zgromadzone przed zawarciem małżeństwa, przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca zdecydował inaczej, nagrody pieniężne, prawa autorskie i inne prawa twórcy.

Majątek wspólny małżonków oraz majątki osobiste każdego z nich stanowią trzy masy majątkowe tworzące ustrój wspólności majątkowej współmałżonków. W trakcie trwania małżeństwa nie są one zazwyczaj rozdzielane i stanowią jedną całość.

Szczegóły dotyczące poszczególnych rodzajów własności precyzyjnie definiuje art. 31-34 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Umowy majątkowe małżeńskie – masz wpływ na wspólność majątkową z żoną/mężem

Warto pamiętać, że ustawową wspólność majątkową można w pewnym zakresie modyfikować, tworząc indywidualną, umowną wspólność majątkową. Służą temu małżeńskie umowy majątkowe. Co można dzięki nim uzyskać i czy warto je zawierać?

Umowa rozszerzająca wspólność majątkową

Zawierając tę umowę, można rozszerzyć wspólność majątkową małżonków o majątek osobisty nabyty przed zawarciem związku małżeńskiego. Po zawarciu umowy część majątku osobistego jednego ze współmałżonków (będąca przedmiotem zawieranej umowy) wejdzie w skład majątku wspólnego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje ograniczenia w zawieraniu tego typu umów i zgodnie z jego zapisami majątku wspólnego nie można rozszerzyć w pewnych zakresach >> art. 49 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Umowa ograniczająca wspólność majątkową

Analogicznie do rozszerzenia własności, zawarcie umowy ograniczającej polega na wyłączeniu niektórych składników z majątku wspólnego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa ilości wyłączanych składników. Wyłączenie zbyt dużej ilości majątku może prowadzić de facto do powstania rozdzielności majątkowej.

Umowy tego typu mają często zastosowanie w przypadku, kiedy jeden ze współmałżonków chce zakupić przedmiot, który ma być jego wyłączną własnością. W czasie trwania małżeństwa jest to możliwe wyłącznie w sytuacji zawarcia umowy ograniczającej wspólność majątkową dotyczącą danego przedmiotu.

Umowa rozdzielności majątkowej

Może zostać zawarta w formie aktu notarialnego przed lub w trakcie trwania małżeństwa z inicjatywy samych zainteresowanych lub na drodze orzeczenia sądu w przypadku ubezwłasnowolnienia jednego ze współmałżonków, ogłoszenia jego upadłości lub w przypadku orzeczenia separacji. Zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej oznacza ustanie wspólnoty majątkowej małżeńskiej i brak majątku wspólnego współmałżonków. Mogą oni być jednak współwłaścicielami zakupionych wspólnie dóbr (np. samochód, mieszkanie). Skutkiem zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej jest również fakt, że mąż/żona nie odpowiada za długi zaciągnięte przez współmałżonka.

Umowa rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków

Oznacza ustanowienie rozdzielności majątkowej z jednoczesnym zabezpieczeniem interesów małżonka, który w czasie trwania małżeństwa zgromadził mniejszy majątek. Dorobek w tym przypadku oznacza różnicę wartości majątku z chwili ustania wspólnoty majątkowej do momentu ewentualnego rozliczenia ze współmałżonkiem.

Spadek a wspólnota majątkowa

Wspólnota majątkowa jest szczególnym rodzajem współwłasności oznaczającym, że dany  przedmiot należący do majątku wspólnego jest w całości jednocześnie własnością męża i żony. Wspólnie są oni obowiązani do zarządzania majątkiem wspólnym i w trakcie trwania wspólnoty majątkowej nie można określić wielkości udziałów małżonków (żadne z nich nie jest właścicielem przedmiotów majątku wspólnego „po połowie”).

Dopiero po zniesieniu ustawowej wspólności (w wyniku rozwodu, separacji czy śmierci współmałżonka) majątek wspólny ulega podziałowi i można ustalić, że należał po połowie do męża i żony.

Śmierć jednego ze współmałżonków – kto odziedziczy majątek?

W momencie śmierci jednego ze współmałżonków zostaje przerwana wspólnota majątkowa. Z zasady majątek wspólny jest dzielony na dwie równe części, a więc żyjący współmałżonek otrzymuje automatycznie połowę wspólnego majątku. Co z pozostałą częścią należącą do zmarłego? Przypada ona spadkobiercom zmarłego i w tym przypadku proces dziedziczenia przebiega według kilku scenariuszy. W zależności od tego, czy zmarły spisał testament, dziedziczenie odbywa się na podstawie woli zmarłego lub na podstawie ustawy. W tym drugim przypadku może się zdarzyć, że żyjący współmałżonek jest jedyną osobą dziedzicząca majątek po zmarłym.

Krewni zmarłego mogą odziedziczyć część majątku wspólnego

Oprócz współmałżonka osoby zmarłej wśród osób dziedziczących znajdują się również krewni zmarłego z kolejnych grup spadkowych. Wszyscy oni dziedziczą na określonych prawach część majątku należącą do zmarłego. Na mocy przepisów może więc dojść do sytuacji, w której znaczna część majątku wypracowanego wspólnie przez małżonków przypadnie krewnym zmarłego. Wiele osób chce zapobiec takiej sytuacji, bojąc się np. utraty mieszkania czy innych cennych dóbr wspólnych wypracowanych przez wiele lat wspólnego życia.

Czy testament chroni współmałżonka?

Spisanie testamentu przez współmałżonków, w którym ustanawiają siebie nawzajem wyłącznymi spadkobiercami, częściowo rozwiązuje sytuację. Krewni nadal posiadają prawo do zachowku, jednak jest on znacznie mniejszy, niż w przypadku spadku i dziedziczenia ustawowego, więc spisanie testamentu może okazać się dla współmałżonka korzystne.

Pomoc profesjonalnego prawnika może okazać się konieczna zarówno w przypadku zawierania umów małżeńskich czy spisywania testamentu, jak i przy sprawnym przeprowadzaniu podziału majątku i rozwiązywaniu kwestii spadkowych, które bywają bardzo skomplikowane, a ich zakończenie długotrwałe. Jeśli potrzebujesz wsparcia na którymkolwiek z etapów ww. postępowań, umów się na konsultację z Acta Vera.

Artykuł Wspólność majątkowa a spadek – kto ma prawo do majątku po zmarłym? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Co to jest intercyza?

Art. 47 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określa intercyzę jako umowę, która zmienia wspólność ustawową (wspólnota majątkowa) poprzez jej rozszerzenie, wyłączenie lub ograniczenie. Zawsze powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego.

Intercyza – koszt zawarcia umowy

Ustawowy koszt intercyzy przedmałżeńskiej sporządzanej u notariusza to 400 zł plus VAT.

Rozdzielność majątkowa – skutki

Konsekwencje zawarcia intercyzy mają najczęściej charakter gospodarczy. Małżonkowie decydują się na rozdzielność majątkową, aby chronić jedno z nich przed odpowiedzialnością finansową, np. w razie  niepowodzenia biznesowego przedsięwzięcia. Intercyza jest również zawierana często na podstawie osobistych doświadczeń, w celu ochrony majątku jednej z osób.

Intercyza przed ślubem czy intercyza w trakcie małżeństwa?

Skutkiem zawarcia intercyzy przedmałżeńskiej (przedślubnej) jest brak majątku wspólnego małżonków. Każde z nich gromadzi swój majątek odrębny i ma wyłączne prawo do rozporządzania nim. Dochody takie jak np. wynagrodzenie, które w przypadku braku intercyzy powiększałyby majątek wspólny małżonków, w sytuacji rozdzielności majątkowej stanowią dochód wyłącznie jednego z nich. Samodzielne zarządzanie własnym majątkiem nie wymaga uzyskania zgody współmałżonka przy dowolnej transakcji zakupu czy sprzedaży, co pozostaje obowiązkiem w trakcie trwania wspólności majątkowej.

Intercyza małżeńska, a długi przed ślubem

Za wszelkie zobowiązania i długi powstałe przed zawarciem związku małżeńskiego odpowiada wyłącznie osoba, która zaciągnęła zobowiązanie. Osobisty majątek współmałżonka nie może służyć do zaspokojenia tych roszczeń, natomiast wierzyciele mogą sięgać np. po część wynagrodzenia i innych dochodów stanowiących majątek wspólny małżonków.

Zawarcie intercyzy po ślubie nie obejmuje czasu, który upłynął do momentu podpisania umowy o rozdzielności majątkowej. Krótko mówiąc: prawo nie działa wstecz. Czas, w którym małżeństwo było objęte wspólnością majątkową i majątek, który w tym okresie zgromadzili podlega równemu podziałowi. Co więcej, tego podziału można dokonać w każdej chwili od momentu podpisania intercyzy małżeńskiej – na wniosek jednego z małżonków.

Rozdzielność majątkowa (intercyza) również nie oznacza końca możliwości posiadania majątku wspólnego. Jest to wtedy jednak własność współmałżonków na innych zasadach – wspólnego zakupu (nieruchomości, samochodu etc.) na podstawie odrębnej umowy. Nie oznacza ona również pojawienia się wspólności majątkowej.

Dziedziczenie – intercyza NIE ma wpływu na prawo do dziedziczenia po współmałżonku

Jako uregulowanie prawne mające zastosowanie w trakcie trwania małżeństwa, intercyza po śmierci jednego ze współmałżonków przestaje obowiązywać. Po śmierci żony lub męża druga osoba dziedziczy majątek bez zmian – na zasadach ustawowych lub zgodnie z wolą zmarłego.

W przypadku, kiedy z jakiegoś powodu małżonkowie nie chcą dziedziczyć majątku po sobie nawzajem, pozostaje zawarcie umowy, w której zrzekają się dziedziczenia po sobie. Ten dokument de facto pozbawia ich praw do dziedziczenia.

Intercyza nie likwiduje obowiązku alimentacyjnego

Rozdzielność majątkowa pozostaje bez wpływu na obowiązek łożenia na utrzymanie rodziny, w tym małoletnich dzieci. Kodeks rodzinny wprowadza obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny przez współmałżonków. Oznacza on konieczność zapewnienia środków pozwalających na codzienne funkcjonowanie rodziców i dzieci (wyżywienie, koszty leczenia, wychowania, wykształcenia, utrzymania domu etc.). Obowiązek ten obejmuje cały czas trwania małżeństwa, bez względu na panujący w nim ustrój majątkowy (intercyza, czyli rozdzielność majątkowa lub jej brak).

W przypadku rozdzielności majątkowej (obowiązywania intercyzy), kiedy jedno z małżonków odmawia uczestnictwa w kosztach utrzymania rodziny – druga osoba może wystąpić do sądu z wnioskiem o zobowiązanie współmałżonka do zapewnienia stosownych środków.

Po zawarciu intercyzy pozostaje obowiązek alimentacyjny dla małżonka

Po orzeczeniu rozwodu, pomimo zawartej intercyzy w trakcie trwania małżeństwa, małżonkowie mogą być zobowiązani do płacenia sobie wzajemnie alimentów.

Anulowanie intercyzy

Umowę o rozdzielności majątkowej można w dowolnej chwili rozwiązać. Zniesienie intercyzy w trakcie trwania małżeństwa skutkuje powstaniem wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami.

Możliwe jest również unieważnienie intercyzy, którego można dochodzić przed sądem. Uzyskanie tego jest jednak dość trudne ze względu na konieczność udowodnienia, że umowa pomiędzy małżonkami została zawarta z tzw. wadą oświadczenia woli. Oznacza ona, że jedna ze stron przed podpisaniem intercyzy nie była świadoma sytuacji majątkowej czy zawodowej współmałżonka lub umowa została podpisana pod presją. W praktyce droga ta jest skomplikowana i czasochłonna.

Czeka Cię sprawa spadkowa i potrzebujesz wsparcia profesjonalnego adwokata, na którymkolwiek z jej etapów? Skontaktuj się z Acta Vera.

Artykuł Intercyza a dziedziczenie po małżonku i inne kwestie, o których warto wiedzieć pochodzi z serwisu Acta Vera.

Czym jest współwłasność? Kodeks Cywilny zawiera odpowiedź

Czym jest współwłasność? KC, czyli Kodeks Cywilny, definiuje ją jako prawo więcej niż jednej osoby do tej samej rzeczy bądź nieruchomości. Współwłasność może pojawić się między dwiema osobami na skutek zawarcia małżeństwa, ale również odebrania spadku czy przekazania darowizny (zwykle przez rodziców dla dzieci). W zapisach Kodeksu Cywilnego wyróżnia się także współwłasność ułamkową i łączną – co to oznacza w praktyce? O tym poniżej…

Współwłasność łączna i współwłasność ułamkowa

Czym różni się współwłasność majątkowa w gruncie lub innej nieruchomości od współwłasności łącznej? Kiedy powstaje jeden rodzaj współwłasności, a kiedy drugi? Oto podstawowy podział…

• Współwłasność łączna to specyficzny rodzaj współwłasności, wynikający z przepisów prawa, pojawiający się zwykle w okolicznościach współwłasności masy majątku, a nie konkretnej rzeczy lub nieruchomości. Jak można się domyślić, współwłasność łączna następuje po zawarciu małżeństwa (bez podpisania intercyzy), ale również w ramach majątku wspólnego wspólników w spółce cywilnej.
• Współwłasność ułamkowa (a właściwie współwłasność w częściach ułamkowych) to ta odmiana współwłasności, która dotyczy znacznie większej liczby sytuacji, powstaje – przykładowo – po otrzymaniu przez rodzeństwo spadku w postaci nieruchomości od zmarłych rodziców. Współwłasność ułamkowa oznacza, że każdy współwłaściciel może dysponować swoją częścią nieruchomości bądź ruchomości przypadającej mu w ułamku (zazwyczaj domniemywa się, że części – ułamki są równe, choć zależy to od wielu okoliczności).

Współwłasność nieruchomości i ruchomości – czego może dotyczyć?

Współwłasność może dotyczyć wielu rzeczy, zazwyczaj jednak współwłasność w częściach ułamkowych pojawia się w kontekście nieruchomości, takich jak domy, mieszkania lub działki, otrzymanych w spadku bądź w ramach darowizny (po więcej informacji dotyczących współwłasności w kontekście spadku zapraszamy do artykułu Dział spadku a zniesienie współwłasności – czym się od siebie różnią). Nie są to jednak jedyne przypadki – współwłasność ułamkowa może bowiem również dotyczyć ruchomości, takich jak samochody, sprzęt AGD i RTV oraz wiele innych. Z kolei współwłasność łączna – tak jak już wcześniej zostało wspomniane – dotyczy całego majątku, bez wyszczególniania konkretnych jego składników, jak ma to miejsce w małżeństwie.

W jakim trybie może nastąpić zniesienie współwłasności (KC)?

Jak w praktyce wygląda zniesienie współwłasności ułamkowej lub współwłasności łącznej? KC (Kodeks Cywilny) wyszczególnia dwie drogi, a mianowicie drogę umowną i sądową.

Współwłasność majątkowa może być bowiem zniesiona u notariusza (sporządza on wtedy stosowany akt notarialny, potwierdzający zniesienie współwłasności i podział na odrębne udziały bądź spłatę jednego lub więcej współwłaścicieli). Droga umowna zniesienia współwłasności wybierana jest zwykle w sytuacjach, w których współwłaściciele „dogadali się”, co do sposobu podziału lub spłaty nieruchomości czy ruchomości.

Droga sądowa jest z kolei przeznaczona dla tych osób, które nie mogą dojść kwestii spłaty lub podziału współwłasności do porozumienia. Aby rozpocząć sprawę o zniesienie współwłasności, należy złożyć do sądu stosowny wniosek (rozpocznie się wówczas postępowanie nieprocesowe).

Jeśli dotyczy cię taka sprawa i chcesz dochodzić swoich praw przed wymiarem sprawiedliwości, skontaktuj się z nami – pomożemy ci w przygotowaniu wniosku sądowego, a także w skonstruowaniu argumentacji i zgromadzeniu dowodów.

Warto tutaj dodać, że w Kodeksie Cywilnym wyróżnia się 3 drogi do zniesienia współwłasności:

• podział rzeczy wspólnej (zgodnie z częściami ułamkowymi współwłaścicieli lub wedle innego, ustalonego przez właścicieli podziału),
• przyznanie własności jednemu właścicielowi i spłata pozostałych,
• sprzedaż własności i podział uzyskanych pieniędzy pomiędzy współwłaścicieli.

Jeśli chodzi o wspólność (współwłasność) ustawową małżeńską, to zniesienie współwłasności poszczególnych składników majątku może mieć miejsce dopiero po zakończeniu procedury rozwodowej.

Hipoteka na udziale współwłaściciela a zniesienie współwłasności

Częstym pytaniem, które pojawia się u współwłaścicieli chcących znieść tę współwłasność, jest pytanie o to, czy hipoteka zabezpieczona na jednej części własności ułamkowej będzie klasyfikowana jako dług wszystkich współwłaścicieli. Jeszcze kilka lat temu odpowiedź na tę wątpliwość nie była jasna, natomiast stosowny wyrok Trybunału Konstytucyjnego, uznający za niezgodne zapisy ustawy o księgach wieczystych mówiące o obciążeniu hipoteką wszystkich części współwłasności nieruchomości, w zupełności rozjaśnił tę kwestię. Obecnie, jeśli jeden ze współwłaścicieli obciążył swoją część nieruchomości hipoteką, to po zniesieniu współwłasności nadal on będzie odpowiadał za spłatę tej hipoteki – nie obciąży więc ona pozostałych współwłaścicieli.

Artykuł Na czym polega zniesienie współwłasności? pochodzi z serwisu Acta Vera.