Co to jest wspólnota majątkowa?

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (jest to tzw. majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową, należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Do majątku wspólnego małżonków należą m.in. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków i in.

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą: wszystkie dobra zgromadzone przed zawarciem małżeństwa, przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca zdecydował inaczej, nagrody pieniężne, prawa autorskie i inne prawa twórcy.

Majątek wspólny małżonków oraz majątki osobiste każdego z nich stanowią trzy masy majątkowe tworzące ustrój wspólności majątkowej współmałżonków. W trakcie trwania małżeństwa nie są one zazwyczaj rozdzielane i stanowią jedną całość.

Szczegóły dotyczące poszczególnych rodzajów własności precyzyjnie definiuje art. 31-34 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Umowy majątkowe małżeńskie – masz wpływ na wspólność majątkową z żoną/mężem

Warto pamiętać, że ustawową wspólność majątkową można w pewnym zakresie modyfikować, tworząc indywidualną, umowną wspólność majątkową. Służą temu małżeńskie umowy majątkowe. Co można dzięki nim uzyskać i czy warto je zawierać?

Umowa rozszerzająca wspólność majątkową

Zawierając tę umowę, można rozszerzyć wspólność majątkową małżonków o majątek osobisty nabyty przed zawarciem związku małżeńskiego. Po zawarciu umowy część majątku osobistego jednego ze współmałżonków (będąca przedmiotem zawieranej umowy) wejdzie w skład majątku wspólnego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje ograniczenia w zawieraniu tego typu umów i zgodnie z jego zapisami majątku wspólnego nie można rozszerzyć w pewnych zakresach >> art. 49 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Umowa ograniczająca wspólność majątkową

Analogicznie do rozszerzenia własności, zawarcie umowy ograniczającej polega na wyłączeniu niektórych składników z majątku wspólnego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa ilości wyłączanych składników. Wyłączenie zbyt dużej ilości majątku może prowadzić de facto do powstania rozdzielności majątkowej.

Umowy tego typu mają często zastosowanie w przypadku, kiedy jeden ze współmałżonków chce zakupić przedmiot, który ma być jego wyłączną własnością. W czasie trwania małżeństwa jest to możliwe wyłącznie w sytuacji zawarcia umowy ograniczającej wspólność majątkową dotyczącą danego przedmiotu.

Umowa rozdzielności majątkowej

Może zostać zawarta w formie aktu notarialnego przed lub w trakcie trwania małżeństwa z inicjatywy samych zainteresowanych lub na drodze orzeczenia sądu w przypadku ubezwłasnowolnienia jednego ze współmałżonków, ogłoszenia jego upadłości lub w przypadku orzeczenia separacji. Zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej oznacza ustanie wspólnoty majątkowej małżeńskiej i brak majątku wspólnego współmałżonków. Mogą oni być jednak współwłaścicielami zakupionych wspólnie dóbr (np. samochód, mieszkanie). Skutkiem zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej jest również fakt, że mąż/żona nie odpowiada za długi zaciągnięte przez współmałżonka.

Umowa rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków

Oznacza ustanowienie rozdzielności majątkowej z jednoczesnym zabezpieczeniem interesów małżonka, który w czasie trwania małżeństwa zgromadził mniejszy majątek. Dorobek w tym przypadku oznacza różnicę wartości majątku z chwili ustania wspólnoty majątkowej do momentu ewentualnego rozliczenia ze współmałżonkiem.

Spadek a wspólnota majątkowa

Wspólnota majątkowa jest szczególnym rodzajem współwłasności oznaczającym, że dany  przedmiot należący do majątku wspólnego jest w całości jednocześnie własnością męża i żony. Wspólnie są oni obowiązani do zarządzania majątkiem wspólnym i w trakcie trwania wspólnoty majątkowej nie można określić wielkości udziałów małżonków (żadne z nich nie jest właścicielem przedmiotów majątku wspólnego „po połowie”).

Dopiero po zniesieniu ustawowej wspólności (w wyniku rozwodu, separacji czy śmierci współmałżonka) majątek wspólny ulega podziałowi i można ustalić, że należał po połowie do męża i żony.

Śmierć jednego ze współmałżonków – kto odziedziczy majątek?

W momencie śmierci jednego ze współmałżonków zostaje przerwana wspólnota majątkowa. Z zasady majątek wspólny jest dzielony na dwie równe części, a więc żyjący współmałżonek otrzymuje automatycznie połowę wspólnego majątku. Co z pozostałą częścią należącą do zmarłego? Przypada ona spadkobiercom zmarłego i w tym przypadku proces dziedziczenia przebiega według kilku scenariuszy. W zależności od tego, czy zmarły spisał testament, dziedziczenie odbywa się na podstawie woli zmarłego lub na podstawie ustawy. W tym drugim przypadku może się zdarzyć, że żyjący współmałżonek jest jedyną osobą dziedzicząca majątek po zmarłym.

Krewni zmarłego mogą odziedziczyć część majątku wspólnego

Oprócz współmałżonka osoby zmarłej wśród osób dziedziczących znajdują się również krewni zmarłego z kolejnych grup spadkowych. Wszyscy oni dziedziczą na określonych prawach część majątku należącą do zmarłego. Na mocy przepisów może więc dojść do sytuacji, w której znaczna część majątku wypracowanego wspólnie przez małżonków przypadnie krewnym zmarłego. Wiele osób chce zapobiec takiej sytuacji, bojąc się np. utraty mieszkania czy innych cennych dóbr wspólnych wypracowanych przez wiele lat wspólnego życia.

Czy testament chroni współmałżonka?

Spisanie testamentu przez współmałżonków, w którym ustanawiają siebie nawzajem wyłącznymi spadkobiercami, częściowo rozwiązuje sytuację. Krewni nadal posiadają prawo do zachowku, jednak jest on znacznie mniejszy, niż w przypadku spadku i dziedziczenia ustawowego, więc spisanie testamentu może okazać się dla współmałżonka korzystne.

Pomoc profesjonalnego prawnika może okazać się konieczna zarówno w przypadku zawierania umów małżeńskich czy spisywania testamentu, jak i przy sprawnym przeprowadzaniu podziału majątku i rozwiązywaniu kwestii spadkowych, które bywają bardzo skomplikowane, a ich zakończenie długotrwałe. Jeśli potrzebujesz wsparcia na którymkolwiek z etapów ww. postępowań, umów się na konsultację z Acta Vera.

Artykuł Wspólność majątkowa a spadek – kto ma prawo do majątku po zmarłym? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Dział spadku – jak wygląda w praktyce?

Dział spadku to ostatni krok w procedurze spadkowej, który pozwala na swobodne dysponowanie składnikami majątku odziedziczonymi przez spadkobierców. Co to oznacza w praktyce? Dla przykładu, jeśli samotny ojciec pozostawił dwójce swoich dzieci grunt, wówczas dziedziczą go oni w równych częściach. Niestety, do swobodnego dysponowania połową gruntu niezbędne będzie przeprowadzenie działu spadku, skutkujące ustaniem wspólności majątku spadkowego.

Dział umowny spadku może odbyć się na zasadzie umowy ustnej (jeśli na przykład chodzi o podział kosztowności) lub notarialnej (jeżeli w grę wchodzi podział własności nieruchomości). W przypadku gdy spadkobiercy nie mogą się zgodzić, co do działu spadku, sprawa kierowana jest do sądu i następuje tak zwany dział sądowy. Po odbyciu całej procedury jeden ze spadkobierców może fizycznie sprzedać swoją część spadku (a nie, jak przed działem – jedynie udziały w nieruchomości). Więcej informacji o dziale spadku znajduje się w zakładce Podział majątku spadkowego. Zachęcamy do jej lektury zwłaszcza te osoby, które nie wiedzą, jak wygląda podział długów spadkowych lub szukają wiadomości o tym, jak fizycznie można podzielić spadek.

Zniesienie współwłasności

Zniesienie współwłasności dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których kilka osób posiada nieruchomość – dom, mieszkanie lub grunt. Co ważne, w świetle współwłasności każda osoba ma równe prawa do danej nieruchomości – nie może więc dysponować nią wedle własnego uznania, a jedynie w porozumieniu z innymi współwłaścicielami. Zniesienie współwłasności może z kolei nastąpić na drodze umowy między współwłaścicielami lub – w przypadku braku porozumienia – na drodze sądowej.

Umowa zniesienia współwłasności nieruchomości

Umowa zniesienia współwłasności nieruchomości, zgodnie z polskim prawem, musi nastąpić w obecności notariusza, który w akcie notarialnym zawrze wszelkie ustalenia poczynione przez współwłaścicieli. Umowa zniesienia współwłasności może zostać zrealizowana na kilka sposobów. Jednym z najpopularniejszych jest „spłata” pozostałych członków umowy przez osobę, która przejmuje prawa do danej nieruchomości. Niektórzy decydują się również na uprzednią sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanych pieniędzy w równych częściach pomiędzy siebie.

Sądowe zniesienie współwłasności nieruchomości – dokumenty

Tak, jak zostało to wcześniej wspomniane, sądowe zniesienie współwłasności najczęściej odbywa się wtedy, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia w kwestii podziału praw do nieruchomości. Wówczas należy złożyć do sądu wniosek o zniesienie współwłasności (nie jest to pozew, ponieważ sprawy tego rodzaju nie odbywają się w trybie procesowym). W takiej sytuacji sąd może zasądzić pozostawienie własności przy jednym z wnioskodawców i przy jednoczesnej spłacie pozostałych uczestników postępowania lub podział fizyczny nieruchomości. Warto dodać, że z wnioskiem o zniesienie współwłasności nieruchomości może wystąpić do sądu każdy współwłaściciel – bez ograniczeń. Więcej praktycznych wskazówek, co do sądowego zniesienia współwłasności, znajduje się w artykule Zniesienie współwłasności nieruchomości – postępowanie.

Dział spadku a zniesienie współwłasności – różnice

Do sądu można również złożyć wniosek o dział spadku ze zniesieniem współwłasności. Podstawową różnicę między takim postępowaniem a zwykłym działem spadku stanowi fakt, że stosuje się je w innych sytuacjach. Zwykły dział spadku następuje wówczas, gdy majątek po spadkodawcy dzielony jest wyłącznie pomiędzy spadkobierców (tak, jak w przywołanym już wcześniej przykładzie, w którym samotny ojciec pozostawił ziemię swoim dzieciom). Jeśli jednak do masy spadkowej weszła – przykładowo – nieruchomość, której współwłaścicielem jest jeszcze inna osoba, wówczas należy przeprowadzić dział spadku ze zniesieniem współwłasności po to, by spadkobiercy mogli swobodnie dysponować swoim majątkiem – także w kwestii sprzedaży czy wynajmu.

***

Jeśli stoisz przed koniecznością podziału spadku ze zniesieniem współwłasności i chcesz skorzystać z pomocy doświadczonych w prawie spadkowym adwokatów, skontaktuj się z nami – pomożemy ci na każdym etapie prowadzenia tej sprawy – od napisania wniosku sądowego, aż po dokończenie formalności związanych z samym przeniesieniem własności.

Artykuł Dział spadku a zniesienie współwłasności – czym się od siebie różnią? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Podział majątku w konkubinacie – czy wygląda tak, jak w małżeństwie?

W Polsce małżeństwa instytucjonalne (a więc małżeństwa zawarte w Urzędzie Stanu Cywilnego) są objęte szczególną ochroną prawną. Do ich regulacji stosuje się dedykowane przepisy prawa rodzinnego (zawarte w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym) – także w sytuacji rozwodu oraz podziału majątku. Wówczas podział ten może nastąpić przed sądem (jeśli małżonkowie posiadali wspólnotę majątkową) lub w ramach umowy notarialnej – jeżeli małżonkowie są zgodni co do podziału i wcześniej podpisali intercyzę (a tym samym trwali w rozdzielności majątkowej). Niestety, związki nieformalne nie podlegają takim regulacjom – i o ile trwają w zgodzie, nie ma w takich okolicznościach wielu problemów. Rozpoczynają się one w momencie rozstania i konieczności podziału majątku zgromadzonego w trakcie trwania związku. Takim parom nie przysługuje bowiem prawo podziału majątku dorobkowego, stosowane przy podziale majątku w trakcie rozwodu.

Wielu osobom związki nieformalne kojarzą się z krótkotrwałymi relacjami, jednak – wbrew pozorom – takie pary są w stanie przez wiele lat zgromadzić pokaźny majątek, w skład którego wchodzą (przykładowo) pojazdy, grunty czy inne nieruchomości (także te nabyte na kredyt). Na jakiej podstawie można więc dokonać podziału majątku bez ślubu?

Konkubinat a podział majątku po rozstaniu – jak to wygląda w praktyce?

Podział majątku w konkubinacie – jeśli para zdecyduje się na rozstanie – może oczywiście odbyć się polubownie. Chodzi tu przede wszystkim o „pokojowe” podzielenie się zgromadzonymi podczas trwania związku rzeczami: sprzętem RTV i AGD, meblami i innymi elementami wspólnego „majątku”. Co jednak z cenniejszymi jego składnikami, takimi jak mieszkanie czy dom? W takiej sytuacji sprawę należy rozstrzygnąć u notariusza, spisując umowę o zniesienie współwłasności. Warto dodać, że rozwiązaniem może być również uprzednia sprzedaż nieruchomości oraz podział zysku finansowego między obie strony. O tym, jak podzielić nieruchomość zakupioną dzięki kredytowaniu, można przeczytać w artykule napisanym przez naszych ekspertów Podział majątku a kredyt – jak go przeprowadzić?

Podział majątku po rozpadzie związku nieformalnego w sądzie

Przy braku porozumienia między partnerami, co do podziału majątku, po zakończeniu związku nieformalnego, jedynym wyjściem będzie rozpoczęcie postępowania nieprocesowego w sądzie. Można to zrobić na podstawie dwóch rodzajów przepisów:

• pierwszy stosuje się w sytuacji, w której jedna strona związku dokonywała wyłącznych nakładów na dobra wchodzące w skład majątku „wspólnego”, czyli – mówiąc wprost – płaciła za wszystkie rzeczy i sprzęty znajdujące się w otoczeniu związku. Wówczas, składając wniosek do sądu, można posłużyć się przepisami o bezpodstawnym wzbogaceniu i na tej podstawie żądać zwrotu rzeczy lub równowartości pieniężnej od osoby, która za te dobra nie płaciła;

• drugi rodzaj przepisów stosuje się w sytuacji, w której obie strony miały równy wkład w zakup poszczególnych dóbr (a mówiąc wprost „składały się” na zakup mieszkania, samochodu czy mebli). Chodzi tu o wspomniane już wcześniej prawo dotyczące zniesienia współwłasności. Aby uzyskać zniesienie i podział własności konkretnych rzeczy czy nieruchomości przed sądem, należy złożyć stosowny wniosek, w którym wyszczególniony będzie żądany podział. Podczas rozprawy sąd zbada, czy roszczenia jednej ze stron zgadzają się ze stanem faktycznym (na podstawie relacji świadków, zgromadzonych przez strony dokumentów zakupu oraz innych dowodów) i zadecyduje o zniesieniu współwłasności.

***

W przypadku wątpliwości dotyczących podziału majątku po zakończeniu związku nieformalnego bądź chęci uzyskania pomocy w odzyskaniu części pieniędzy po zakończeniu konkubinatu, zachęcamy do kontaktu z naszymi ekspertami – prawnikami specjalizującymi się w tego rodzaju sprawach.

Artykuł Podział majątku w związku partnerskim – postępowanie pochodzi z serwisu Acta Vera.

W tym artykule znajdują się informacje o tym, kiedy spadkobiercom nie należy się zachowek. Poniżej przedstawiamy sytuacje, w których prawo do zachowku zostaje bezwzględnie utracone.

O tym, kiedy należy się zachowek, dowiesz się z jednego z naszych wcześniejszych artykułów – Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo.

Zachowek – kiedy się nie należy

Prawo do zachowku traci osoba, która została wydziedziczona

W jakiej sytuacji można utracić zachowek? Kiedy się nie należy? Odpowiedź na to pytanie jest niemal oczywista – do zachowku nie ma prawa osoba, która została wydziedziczona przez spadkodawcę w testamencie (warto przy tym pamiętać, że testator nie musi używać w sporządzonym przez siebie dokumencie terminu „wydziedziczenie” – wystarczy, że jasno i klarownie wyrazi na piśmie taką wolę).

Czy zawsze można wydziedziczyć spadkobiercę? Polskie prawo przewiduje tylko kilka takich przypadków, wśród których można wyróżnić m.in. postępowanie spadkobiercy wbrew woli spadkodawcy przy jednoczesnym łamaniu zasad współżycia społecznego czy popełnienie przestępstwa przez spadkobiercę przeciwko spadkodawcy.

Kiedy nie należy się zachowek po rodzicach i innych krewnych? Gdy spadkobierca jest…   niegodny

Czy można przegrać sprawę o zachowek? Zdecydowanie tak – zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o swoją część spadku w ramach prawa do zachowku zostanie uznana za niegodną dziedziczenia. Kiedy może do tego dojść? Ustawodawca określa trzy sytuacje, w których spadkobierca może zostać odsunięty od dziedziczenia:

• gdy dopuszcza się ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
• podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia testamentu lub jego zmiany;
• zniszczył lub podrobił testament spadkodawcy.

Zachowek a zrzeczenie się spadku – co dzieje się w takiej sytuacji?

Zachowek nie przysługuje również osobom, które zrzekły się spadku przed śmiercią spadkodawcy. Taka sytuacja może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy jeszcze za życia spadkodawcy podpisze on umowę ze spadkobiercą o zrzeczeniu się spadku (co do zasady zrzeczenie się obejmuje również zstępnych spadkobiercy – a więc jego dzieci i wnuki). Umowę taką należy – pod rygorem nieważności – sporządzić w formie aktu notarialnego, przed notariuszem. Ma ona najczęściej zastosowanie w sytuacji, w której dany spadkobierca otrzymał za życia spadkodawcy darowiznę z majątku, a reszta – po śmierci spadkodawcy – ma przejść na rzecz rodzeństwa lub innych wskazanych w testamencie osób.

Prawa do zachowku nie ma osoba, która odrzuciła spadek

Zachowek nie należy się również osobie, która po otwarciu spadku decyduje się na jego odrzucenie (spadkobierca ma na taką decyzję czas 6 miesięcy, liczony od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania do spadku). Najczęściej dzieje się tak, gdy spadkodawca pozostawił po sobie długi – aby ich nie spłacać, spadkobierca odrzuca spadek. W przeciwieństwie jednak do sytuacji opisanej powyżej (dotyczącej zrzeczenia się spadku) zstępni spadkobiercy nadal są uprawnieni do dochodzenia swoich praw w kwestii zachowku – chyba, że i oni zdecydują się na odrzucenie spadku.

Zachowek a rozpoczęty rozwód – czy małżonek może ubiegać się o zachowek?

Specyficzna sytuacja dotycząca prawa do zachowku ma miejsce, kiedy spadkodawca umiera w trakcie sprawy rozwodowej, w której żądanie orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy współmałżonka okazało się uzasadnione. Zgodnie z prawem, to właśnie pozostający przy życiu małżonek ma prawo do dziedziczenia, a tym samym – do zachowku. W sytuacji, w której toczyło się przeciwko niemu postępowanie rozwodowe, może to prawo utracić. Warunkiem jest jednak złożenie powództwa przez któregokolwiek z innych spadkobierców przeciwko pozwanemu wcześniej o rozwód małżonkowi (mogą to przykładowo zrobić dzieci spadkodawcy).

***
Nie wszystkie sytuacje związane z walką o prawo do zachowku są jednoznaczne. Często o utrzymaniu bądź pozbawieniu tego prawa decydują niuanse. Aby mieć więc pewność co do otrzymania zachowku, w sytuacjach spornych warto zasięgnąć pomocy adwokata, doświadczonego w prawie spadkowym, który nie tylko będzie potrafił wyjaśnić zawiłości przepisów dotyczących instytucji zachowku, ale również stanie się reprezentantem klienta podczas rozprawy.

Jeśli znajdujesz się obecnie w sytuacji budzącej wątpliwości co do Twojego prawa do zachowku, skontaktuj się z nami – pomożemy ci wyjaśnić sprawę i wspólnie zawalczymy o Twój zachowek.

Artykuł Kiedy zachowek się nie należy – 5 najczęstszych przypadków pochodzi z serwisu Acta Vera.

Co to znaczy zachowek po rodzicach lub innych krewnych?

Co to jest zachowek? Po śmierci krewnego jego spadkobiercy powinni móc odziedziczyć jego majątek. Czasem jednak zmarły w trakcie swojego życia dysponował tymże majątkiem w taki sposób, że po jego odejściu spadkobiercy ustawowi otrzymują faktycznie znacznie mniejszy spadek. Instytucja zachowku powstała po to, by chronić wspomnianych spadkobierców ustawowych przed takimi sytuacjami. W praktyce oznacza to, że jeśli – przykładowo – osoba zmarła przekazała za życia swój majątek w darowiźnie innej osobie niż spadkobiercy ustawowemu, to wówczas mają oni prawo żądać od właściciela majątku swojego krewnego zachowku – wypłaty części wartości tego majątku.

Komu przysługuje zachowek?

Jeśli wiemy już, co to jest zachowek, warto również zapoznać się z informacjami o tym, komu się on należy. Zgodnie z prawem, przy podziale majątku po rodzicach, zachowek przysługuje w pierwszej kolejności zstępnym osoby zmarłej (czyli jego dzieciom, ale także wnukom i prawnukom), małżonce bądź małżonkowi i – w sytuacji, gdy osoba zmarła nie miała żony bądź męża oraz dzieci – jej rodzicom (w przypadku, gdy zmarły posiadał potomstwo bądź wszedł w związek małżeński, rodzice nie mają prawa do zachowku).

Kiedy należy się zachowek?

Zachowek należy się wówczas, gdy osoba uprawniona do części spadku z mocy ustawy lub w wyniku zapisów testamentowych nie otrzymała tego spadku na skutek różnych okoliczności (w tym na skutek niepoczynienia darowizny na jej rzecz przez osobę zmarłą za jej życia). Zachowek należy się również wtedy, gdy osoba uprawniona do spadku otrzymała go jedynie w części – a nie w całości. Roszczenie należy wysuwać w kierunku osoby, która faktycznie odebrała spadek lub otrzymała część majątku zmarłego w ramach darowizny – uczynionej jeszcze za życia spadkodawcy.

Ważnym jest to, że ze spadku po rodzicach zachowek nie może być odebrany w formie przedmiotów, pamiątek czy nieruchomości wchodzących do masy spadkowej. Zamiast tego osoba uprawniona może żądać wypłaty określonej kwoty pieniędzy.

Więcej informacji o związku poczynionych za życia spadkodawcy darowizn a prawie do zachowku znajdziesz w artykule Darowizna a zachowek – kto ma prawo do wypłaty zachowku od darowizny.

Jak wygląda zrzeczenie się zachowku?

Z powyższych wyjaśnień można dowiedzieć się, co to znaczy zachowek i kto jest do niego uprawniony. Czasem – ze względu na różne umowy ustne poczynione w rodzinie, co do podziału majątku po rodzicach i innych krewnych – pojawia się pytanie o to, czy można zrzec się zachowku. Taka możliwość nie istnieje przed śmiercią spadkodawcy, ponieważ prawo do zachowku powołuje się „do życia” dopiero po jego odejściu. Niektóre osoby mylą zrzeczenie się zachowku ze zrzeczeniem się dziedziczenia, które faktycznie może nastąpić jeszcze przed śmiercią spadkodawcy.

Kiedy nie należy się zachowek po rodzicach lub innych krewnych?

Zachowek nie przysługuje osobom uprawnionym w ściśle określonych sytuacjach – część z nich została omówiona szerzej w artykule Kiedy nie należy się zachowek, natomiast warto wiedzieć, kto będzie wykluczony z możliwości ubiegania się o zachowek. Prawo to nie przysługuje osobom, które spadkodawca zdecydował się wydziedziczyć w testamencie, a także tym ze spadkobierców, którzy decyzją sądu zostali uznani za niegodnych dziedziczenia. Ponadto zachowek nie należy się tym, którzy zrzekli się dziedziczenia bądź odrzucili spadek.

Jak długo można ubiegać się o zachowek?

O zachowek można ubiegać się przez 5 lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy, jeśli ten nie sporządził testamentu, lub przez 5 lat od ogłoszenia testamentu, jeżeli zmarły takowy po sobie pozostawił. Po tym czasie prawo do wysuwania roszczeń o zachowek przedawnia się.

Ile wynosi opłata od pozwu o zachowek?

Jak wyliczyć konkretną kwotę? Opłata sądowa w takiej sprawie to 5% wartości przedmiotu sporu, w przypadku gdy wartość dochodzonego zachowku przekracza 20 tysięcy złotych (czyli 5% od kwoty, o jaką ubiega się osoba uprawniona do odebrania zachowku). W przypadku roszczeń nieprzekraczających 20 tysięcy złotych, opłaty zostały ustalone w przepisach w sposób „widełkowy”, także uzależniony od wysokości roszczenia. Opłata jednak nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 10 tysięcy złotych. Do tego trzeba oczywiście doliczyć koszty adwokata, który w sprawie o zachowek z pewnością okaże się nieocenionym wsparciem – zarówno w kontekście walki o wypłatę zachowku, jak i… obrony przed jego uiszczeniem.

Jeśli aktualnie poszukujesz kancelarii specjalizującej się w prawie spadkowym – skontaktuj się z nami i przedstaw swoje oczekiwania!

Artykuł Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Generalnie prawo do spadku w sądzie może być ustalane w dwojaki sposób: najszybciej przebiega wówczas, gdy następuje zgodny dział spadku – sprawa jest wówczas krótka, a opłata sądowa – stosunkowo niska. Kiedy jednak osoby uposażone nie zgadzają się ze sobą, musi nastąpić sprawa spadkowa w sądzie. Ile trwa? Nie da się tego jednoznacznie określić, wszystko zależy bowiem od wielu czynników – m.in. od liczby dowodów, które sąd musi zbadać, a także od składników majątku osoby zmarłej. Jak wygląda sprawa spadkowa w sądzie, jakie dokumenty należy zabezpieczyć i jak się do tego przygotować?

Wniosek do sądu o nabycie spadku

Alimenty są obowiązkiem zapewnienia środków utrzymania i wychowania, powstającym pomiędzy krewnymi w linii prostej. Nie oznacza to więc tylko konieczności uiszczania alimentów dla dzieci. Zależność ta działa również w drugą stronę. Kiedy zasądzane są alimenty na rodzica, ile muszą wynosić i czy zawsze ich uiszczenie będzie następować w gotówce?

Sprawa o dział spadku nie może rozpocząć się bez sporządzenia najważniejszego pisma – a jest nim wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Określa on nie tylko dokumenty potrzebne do sprawy spadkowej w sądzie (na podstawie których sąd ustala prawo osoby wnioskującej do spadku), ale również jest jedynym możliwym sposobem na zasygnalizowanie roszczeń do pozostawionych przez zmarłego dóbr.
Wniosek o nabycie spadku zawiera różne informacje, m.in. imię i nazwisko spadkobiercy, datę śmierci, imię i nazwisko spadkodawcy, dane personalne spadkobierców ustawowych i testamentowych, a także akt zgonu zmarłego czy akty urodzenia dzieci spadkodawcy. Wśród dokumentów powinno znaleźć się również oświadczenie o przyjęciubądź odrzuceniu spadku. Kompletność tych dokumentów, stanowiących de facto środki dowodowe w postępowaniu spadkowym, ma wpływ na to, jak długo trwa sprawa spadkowa. Dobrze, by wniosek był wyczerpujący i zawierał wszystkie niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy dane oraz załączniki – właśnie dlatego warto zgłosić się o pomoc w jego przygotowaniu do wykwalifikowanego adwokata z doświadczeniem w prowadzeniu spraw spadkowych.

Warto pamiętać również o tym, że sprawę rozstrzyga tzw. sąd spadku, czyli sąd rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Oznacza to, że to właśnie do tego sądu należy złożyć omawiany wniosek. Zdarza się jednak, że ustalenie ostatniego adresu zmarłego jest niemożliwe, wówczas wniosek składa się do sądu właściwego dla miejsca, w którym znajduje się spadek lub jego część. Natomiast gdy nie zachodzi żadna z wymienionych wyżej przesłanek, właściwym do złożenia wniosku będzie sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

Postępowanie spadkowe w sądzie – jak przebiega?

Podczas pierwszego posiedzenia sądu spadku musi być obecny co najmniej jeden spadkobierca – najczęściej jest nim osoba, która składała wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – który przedstawia dokument określany jako zapewnienie spadkowe. Jest to szczególny środek dowodowy – zawiera informacje o stosunku pokrewieństwa łączącym wnioskodawcę ze spadkodawcą, o innych znanych wnioskodawcy osobach powołanych do dziedziczenia, a także decyzję o odrzuceniu bądź przyjęciu spadku. Po odebraniu zapewnienia konieczne jest potwierdzenie jego treści przez wszystkie obecne na rozprawie osoby. 

Później następuje właściwe postępowanie spadkowe, mające na celu ustalenie faktycznej tożsamości osób uposażonych oraz ich liczbę, a także rozdział majątku pomiędzy osobami wysuwającymi roszczenie (innymi słowy sąd przeprowadza postępowanie dowodowe).  Jeśli zmarły nie pozostawił testamentu z konkretnymi wskazaniami co do przedmiotu dziedziczenia, sąd – po rozpoznaniu składników majątku – dzieli je sprawiedliwie między uposażonych zgodnie z dziedziczeniem ustawowym. 

W przypadku niemożności porozumienia między spadkobiercami, sąd może zadecydować o sprzedaży wszystkich składników majątku oraz o podziale uzyskanych w ten sposób pieniędzy między spadkobierców.

Dodatkowo zaznaczyć należy, iż sąd nie jest związany treścią złożonego wniosku, i może stwierdzić nabycie spadku przez inne osoby niż wskazywane przez uczestników postępowania.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – co to oznacza?

W niektórych sytuacjach zdarza się, że osoba uposażona do spadku na mocy ustawy nie wie, że taki spadek jej się należy. Są to wszystkie te przypadki, w których członek rodziny nie utrzymuje kontaktu ze spadkobiercami bądź ze spadkodawcą. W terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o fakcie dziedziczenia, powinno się złożyć oświadczenie o odrzuceniu bądź przyjęciu spadku. Niestety spadkobierca nie zawsze wie, że taki spadek otrzymał, dlatego brak oświadczenia w podanym wyżej terminie jest jednoznaczny – zgodnie z art. 1015 § 2 – kodeksu cywilnego z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Co to oznacza w praktyce?

Ni mniej, ni więcej, jak przyjęcie długów spadkodawcy, jeśli takowe miał. Na szczęście nie jest to sytuacja bez wyjścia, bowiem przyjmując spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spadkobierca odpowiada za długi spadkodawcy jedynie w wysokości możliwej do uiszczenia ze spadku. Dla przykładu, syn otrzymujący po ojcu samochód o wartości 20 tysięcy złotych oraz zadłużenie na tę samą kwotę, odpowiada wobec wierzycieli jedynie majątkiem uzyskanym ze spadku, czyli do kwoty 20 tysięcy złotych. Wcześniej, przed 2015 rokiem w polskim prawie brak informacji o odrzuceniu lub przyjęciu spadku był jednoznaczny z jego przyjęciem wprost – czyli również z długami na kwoty przekraczające wartość całego spadku, za które spadkobierca ponosił odpowiedzialność ze swojego majątku osobistego. Zmiana brzmienia omawianego przepisu jest szczególnie istotna, ponieważ zapewnia ochronę spadkobiercom przed nieograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe.

Artykuł Postępowanie spadkowe – Ile trwa, jak przebiega, potrzebne dokumenty… pochodzi z serwisu Acta Vera.