Tak, jak pisaliśmy już w artykule „Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo?”, o skorzystanie z tego prawa mogą ubiegać się zstępni spadkobiercy (dzieci, wnuki), a także małżonek bądź małżonka oraz rodzice osoby zmarłej, nieujęci w testamencie. Aby jeszcze lepiej zrozumieć instytucję zachowku, warto przeczytać również porady w tekście „Jak uniknąć zachowku”, w którym wyszczególnione zostały przypadki braku podstaw do wysuwania roszczeń o zachowek. Kiedy jednak roszczenia te mają słuszność, należy przejść do obliczenia należnej spadkobiercy sumy.

Ile wynosi zachowek?

Aby obliczyć zachowek, należy podjąć następujące kroki:

• ustalić podział wynikający z prawa do dziedziczenia ustawowego;
• obliczyć substrat zachowku;
• ustalić, czy spadkobierca jest uprzywilejowany co do podniesienia wartości zachowku.

Co to oznacza w praktyce?

Dla kogo zachowek w pierwszej kolejności

Przed samym obliczeniem wysokości zachowku należy najpierw ustalić, kto – z mocy ustawy – jest uprawniony do dziedziczenia po zmarłym. W pierwszej kolejności są to małżonkowie i dzieci (zstępni), w drugiej – rodzice, a w trzeciej – dziadkowie.

Substrat zachowku – wyliczenie

Kolejny krok to obliczenie substratu zachowku, czyli kwoty, która pozostaje w dyspozycji do podziału. Co można określić jako jej składniki? Przede wszystkim wartość spadku, ale także wartość długów, które pozostawił po sobie zmarły oraz wartość istotnych, poczynionych przez niego za życia darowizn. Dla przykładu: jeśli w skład spadku wchodzi dom o wartości 400 tysięcy złotych, spadkodawca pozostawił długi w wysokości 30 tysięcy złotych oraz za życia dokonał darowizny na rzecz nieuprawnionej do dziedziczenia osoby w kwocie 50 tysięcy złotych, to substrat zachowku wyniesie 420 tysięcy złotych (400 tysięcy – 30 tysięcy + 50 tysięcy złotych). To właśnie kwota, od której wylicza się zachowek.

Komu przysługuje podniesienia wartości zachowku

Następny etap to ustalenie, czy wśród osób uprawnionych do zachowku funkcjonują małoletnie dzieci lub osoby trwale niezdolne do pracy – w ich przypadku bowiem do obliczenia wartości zachowku stosuje się mnożnik 2/3 substratu spadku.

Dodatkowo nie można zapomnieć o tym, że do ustalenia udziału w zachowku od spadku bierze się pod uwagę również osoby, które odrzuciły spadek, jak i te, które sąd uznał za niegodne dziedziczenia – natomiast z podziału wyłączone zostają osoby wydziedziczone i osoby, które zrzekły się dziedziczenia.

Jak obliczyć zachowek dla wnuków, zstępnych lub innych uprawnionych – przykład

Jeden z łatwiejszych do rozpatrzenia, ale jednocześnie jeden z najczęściej funkcjonujących przykładów, to sytuacja rodziny z kilkorgiem potomstwa (na potrzeby przykładu określmy, że w rodzinie urodziło się dwoje dzieci). Mąż zmarł, pozostawiając żonę (zapisując jej cały majątek) i wspomnianą już dwójkę pełnoletnich dzieci.

W tej sytuacji to dzieci mają prawo do zachowku. Nie otrzymają jednak takiej samej kwoty, jak ich matka. Zgodnie z ustawą, dziedziczyliby (zarówno dzieci, jak i matka) po 1/3 majątku, natomiast wartość zachowku należy obliczać od tej 1/3, która – zgodnie z ustawą – by im się należała. Operując na kwotach – jeśli spadkodawca pozostawiłby po sobie 300 tysięcy złotych, to wówczas każdy z potomków otrzyma 1/2 kwoty wyliczonej z 1/3 substratu zachowku – w tym przypadku – 50 tysięcy złotych.

***

Ponieważ w sprawach o zachowek występuje wiele indywidualnych kwestii (każda z takich spraw ma inne okoliczności), warto skorzystać ze wsparcia profesjonalnego adwokata, na co dzień zajmującego się sprawami spadkowymi. Skontaktuj się z nami – adekwatną pomoc znajdziesz w kancelarii Acta Vera!

Artykuł Jak obliczyć zachowek? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Więcej informacji o zachowku: czym jest, jak go wyliczyć, komu przysługuje, kiedy się nie należy, w naszych artykułach:

– Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo

– Jak obliczyć zachowek
 – Kiedy zachowek się nie należy

Jak zabezpieczyć się przed płaceniem zachowku, czyli wydziedziczenie

Spadkobierca nie ma prawa do roszczeń z tytułu zachowku, jeśli zostanie przez spadkodawcę wydziedziczony. Może do tego dojść na skutek zaniedbywania obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy przez członka rodziny, a także w wyniku uporczywego postępowania wbrew woli spadkodawcy lub działania na jego szkodę (wliczając w to popełnienie przestępstwa).

Przedawnienie prawa do zachowku

Zachowku nie płaci się również w sytuacji, w której doszło do przedawnienia prawa ustawowego spadkobiercy do wysuwania tego roszczenia. Kiedy tak się dzieje? W ciągu 5 lat od ogłoszenia testamentu, jeśli spadkobierca nie upomniał się o należny mu zachowek (zarówno w sposób polubowny, jak i sądowy), wówczas jego możliwości w kwestii zgłoszenia takiego roszczenia stają się nieważne.

Jak uniknąć płacenia zachowku? Udowodnij niegodność dziedziczenia

Spadek nie będzie się również należał tej osobie, wobec której sądownie udowodniono niegodność dziedziczenia. Może do tego dojść na podstawie takich przesłanek, jak:

• umyślne ukrycie lub zniszczenie testamentu spadkodawcy, a także podrobienie lub podmienienie takiego testamentu w celu otrzymania korzyści finansowych;
• nakłanianie spadkodawcy do napisania testamentu, zawarcia w nim konkretnych zapisów lub zmiany testamentów wedle woli tego spadkobiercy z wykorzystaniem podstępu lub groźby;
• dopuszczenie się w sposób umyślny ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy.

Warto pamiętać o tym, że aby udowodnić zaistnienie wyżej wymienionych przesłanek oraz otrzymać wyrok umożliwiający niewypłacenie zachowku, należy złożyć pozew do sądu przeciwko osobie ubiegającej się o zachowek.

Zrzeczenie się dziedziczenia a zachowek. Jak uniknąć płacenia?

Do wypłaty zachowku nie może dojść również wówczas, gdy za życia spadkodawcy spadkobierca zawarł z nim umowę notarialną mającą na celu deklarację, co do zrzeczenia się dziedziczenia (najczęściej stosuje się taką deklarację w przypadku, gdy spadkobierca otrzymuje za życia spadkodawcy część jego majątku, a pozostali spadkobiercy ustawowi nie chcą, by po śmierci testatora osoba taka ubiegała się o resztę majątku).

Jak nie płacić zachowku? Powołaj się na naruszenie zasad współżycia społecznego

Ostatnią „deską ratunku”, chroniącą przed koniecznością wypłaty zachowku, jest powołanie się podczas rozprawy o zapłatę zachowku na wcześniejsze łamanie przez spadkobiercę ustawowego zasad współżycia społecznego. Są to wszystkie te zachowania, które nie mieszczą się w definicji przesłanek do niegodności dziedziczenia, a jednocześnie dają sądowi pełen obraz sytuacji na temat niegodnego zachowania spadkobiercy wobec spadkodawcy za jego życia. Mogą to być – przykładowo – długotrwałe okresy braku zainteresowania stanem spadkodawcy czy manipulowanie nim i jego decyzjami.

***

Ponieważ każdy przypadek konieczności wypłacenia zachowku oraz chęci uchylenia się od tej konieczności jest indywidualny, warto zasięgać w takich sprawach pomocy wykwalifikowanych prawników, specjalizujących się w prawie spadkowym. Właśnie taką pomoc znajdziesz w kancelarii Acta Vera – skontaktuj się z nami!

Artykuł Jak uniknąć zachowku? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Co to znaczy zachowek po rodzicach lub innych krewnych?

Co to jest zachowek? Po śmierci krewnego jego spadkobiercy powinni móc odziedziczyć jego majątek. Czasem jednak zmarły w trakcie swojego życia dysponował tymże majątkiem w taki sposób, że po jego odejściu spadkobiercy ustawowi otrzymują faktycznie znacznie mniejszy spadek. Instytucja zachowku powstała po to, by chronić wspomnianych spadkobierców ustawowych przed takimi sytuacjami. W praktyce oznacza to, że jeśli – przykładowo – osoba zmarła przekazała za życia swój majątek w darowiźnie innej osobie niż spadkobiercy ustawowemu, to wówczas mają oni prawo żądać od właściciela majątku swojego krewnego zachowku – wypłaty części wartości tego majątku.

Komu przysługuje zachowek?

Jeśli wiemy już, co to jest zachowek, warto również zapoznać się z informacjami o tym, komu się on należy. Zgodnie z prawem, przy podziale majątku po rodzicach, zachowek przysługuje w pierwszej kolejności zstępnym osoby zmarłej (czyli jego dzieciom, ale także wnukom i prawnukom), małżonce bądź małżonkowi i – w sytuacji, gdy osoba zmarła nie miała żony bądź męża oraz dzieci – jej rodzicom (w przypadku, gdy zmarły posiadał potomstwo bądź wszedł w związek małżeński, rodzice nie mają prawa do zachowku).

Kiedy należy się zachowek?

Zachowek należy się wówczas, gdy osoba uprawniona do części spadku z mocy ustawy lub w wyniku zapisów testamentowych nie otrzymała tego spadku na skutek różnych okoliczności (w tym na skutek niepoczynienia darowizny na jej rzecz przez osobę zmarłą za jej życia). Zachowek należy się również wtedy, gdy osoba uprawniona do spadku otrzymała go jedynie w części – a nie w całości. Roszczenie należy wysuwać w kierunku osoby, która faktycznie odebrała spadek lub otrzymała część majątku zmarłego w ramach darowizny – uczynionej jeszcze za życia spadkodawcy.

Ważnym jest to, że ze spadku po rodzicach zachowek nie może być odebrany w formie przedmiotów, pamiątek czy nieruchomości wchodzących do masy spadkowej. Zamiast tego osoba uprawniona może żądać wypłaty określonej kwoty pieniędzy.

Więcej informacji o związku poczynionych za życia spadkodawcy darowizn a prawie do zachowku znajdziesz w artykule Darowizna a zachowek – kto ma prawo do wypłaty zachowku od darowizny.

Jak wygląda zrzeczenie się zachowku?

Z powyższych wyjaśnień można dowiedzieć się, co to znaczy zachowek i kto jest do niego uprawniony. Czasem – ze względu na różne umowy ustne poczynione w rodzinie, co do podziału majątku po rodzicach i innych krewnych – pojawia się pytanie o to, czy można zrzec się zachowku. Taka możliwość nie istnieje przed śmiercią spadkodawcy, ponieważ prawo do zachowku powołuje się „do życia” dopiero po jego odejściu. Niektóre osoby mylą zrzeczenie się zachowku ze zrzeczeniem się dziedziczenia, które faktycznie może nastąpić jeszcze przed śmiercią spadkodawcy.

Kiedy nie należy się zachowek po rodzicach lub innych krewnych?

Zachowek nie przysługuje osobom uprawnionym w ściśle określonych sytuacjach – część z nich została omówiona szerzej w artykule Kiedy nie należy się zachowek, natomiast warto wiedzieć, kto będzie wykluczony z możliwości ubiegania się o zachowek. Prawo to nie przysługuje osobom, które spadkodawca zdecydował się wydziedziczyć w testamencie, a także tym ze spadkobierców, którzy decyzją sądu zostali uznani za niegodnych dziedziczenia. Ponadto zachowek nie należy się tym, którzy zrzekli się dziedziczenia bądź odrzucili spadek.

Jak długo można ubiegać się o zachowek?

O zachowek można ubiegać się przez 5 lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy, jeśli ten nie sporządził testamentu, lub przez 5 lat od ogłoszenia testamentu, jeżeli zmarły takowy po sobie pozostawił. Po tym czasie prawo do wysuwania roszczeń o zachowek przedawnia się.

Ile wynosi opłata od pozwu o zachowek?

Jak wyliczyć konkretną kwotę? Opłata sądowa w takiej sprawie to 5% wartości przedmiotu sporu, w przypadku gdy wartość dochodzonego zachowku przekracza 20 tysięcy złotych (czyli 5% od kwoty, o jaką ubiega się osoba uprawniona do odebrania zachowku). W przypadku roszczeń nieprzekraczających 20 tysięcy złotych, opłaty zostały ustalone w przepisach w sposób „widełkowy”, także uzależniony od wysokości roszczenia. Opłata jednak nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 10 tysięcy złotych. Do tego trzeba oczywiście doliczyć koszty adwokata, który w sprawie o zachowek z pewnością okaże się nieocenionym wsparciem – zarówno w kontekście walki o wypłatę zachowku, jak i… obrony przed jego uiszczeniem.

Jeśli aktualnie poszukujesz kancelarii specjalizującej się w prawie spadkowym – skontaktuj się z nami i przedstaw swoje oczekiwania!

Artykuł Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Zachowek jest instytucją z zakresu prawa spadkowego, która bierze pod uwagę fakt, iż każda osoba posiadająca majątek powinna – ze względu na szeroko pojęte dobre obyczaje oraz moralność – pozostawić ten majątek choć w części swoim bliskim. Niestety, nie zawsze spadkodawca uwzględnia w testamencie swoich krewnych – zachowek ma więc ochronić z mocy ustawy takie osoby przed pozbawieniem ich części majątku.

Zachowek jest tak naprawdę narzędziem prawnym, które uniemożliwia spadkodawcy dowolne rozporządzanie swoim majątkiem za życia (przykładowo – trwonienie majątku w formie dokonywania darowizn), skutkującym pozbawieniem najbliższych krewnych prawa do dziedziczenia tegoż majątku. Wysokość zachowku oblicza się na podstawie przepisów zawartych w kodeksie cywilnym, przy czym do wyliczeń bierze się pod uwagę zarówno niektóre dokonane przez testatora darowizny, jak i wartość pasywów oraz aktywów wchodzących w skład masy spadkowej.

Warto pamiętać również o tym, że obowiązek wypłaty zachowku rodzi się wraz ze śmiercią spadkodawcy i jest on tak zwanym długiem spadkowym – oznacza to, że zobowiązanym do wypłaty zachowku wszystkim uprawnionym do niego osobom jest spadkobierca, który odziedziczył m.in. ten dług.

Zachowek od darowizny – kto i kiedy może się o niego ubiegać?

Jak już zostało to wspomniane, zachowek zabezpiecza interesy osób, które z jakiegoś powodu nie znalazły się w testamencie zmarłego, ale z mocy prawa powinny otrzymać część spadku. Kto ma prawo do zachowku? Przede wszystkim krewni zstępni – dzieci spadkodawcy, wnuki itd. Do zachowku ma również prawo małżonek, a także rodzice – jeśli ich udział w spadku byłby uzasadniony zapisami prawa. Oznacza to, że rodzice zmarłego mogą ubiegać się o zachowek wyłącznie wówczas, gdy inni spadkobiercy mający „pierwszeństwo” – dzieci, wnuki, małżonek – nie odebrali spadku bądź nie dożyli jego otwarcia.

Z ubiegania się o roszczenia zachowku są natomiast wyłączone osoby, które zostały uznane za niegodne, takie które odrzuciły spadek lub zrzekły się dziedziczenia oraz małżonkowie po rozwodzie (jeśli rozwód nastąpił z ich winy), a także osoby wydziedziczone.

Z kolei zobowiązanymi do wypłaty zachowku są spadkobiercy, którzy znaleźli się w testamencie, osoby obciążone zapisem windykacyjnym przez spadkodawcę, a także osoby, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę włączoną do masy spadkowej. Jak w praktyce wygląda sprawa łącząca darowiznę i zachowek? Warto rozważyć ją na najczęściej pojawiających się przykładach, obejmujących dokonanie darowizny mieszkania na rzecz dzieci lub wnuków oraz późniejszą realizację testamentu.

Darowizna mieszkania dla dziecka a zachowek

Darowizna a zachowek dla rodzeństwa – czy w każdej sytuacji dziecko, które otrzymało część majątku od rodziców (w omawianym przykładzie częścią majątku jest nieruchomość – mieszkanie) w formie darowizny, będzie musiało zobowiązać się do wypłacenia zachowku swojemu rodzeństwu?

Zależy to przede wszystkim od tego, czy pozostałe rodzeństwo zrzekło się dziedziczenia (wówczas traktuje się je tak, jakby nie dożyło otwarcia spadku). Jeśli taka sytuacja nie miała miejsca, to rodzeństwo pominięte przy uczynieniu darowizny będzie mogło upomnieć się o zachowek od brata lub siostry, który otrzymał darowiznę w postaci mieszkania.

Wiele osób zastanawia się również, czy w takiej sytuacji kwestia darowizny za życia i zachowku podlega 10-letniemu okresowi „przedawnienia” możliwości ubiegania się o zachowek (chodzi tu o sytuację, w której darowizna na rzecz jednego z dzieci została dokonana 10 lat lub wcześniej przed śmiercią spadkodawcy). Odpowiedź jest prosta: nie – z tego względu, że rodzeństwo jest uprawnione na mocy ustawy do otrzymania zachowku. Niezależnie od tego, na ile czasu przed śmiercią testator przekazał darowiznę jednemu z dzieci, inne będą mogły ubiegać się o zachowek – nawet wówczas, gdy ofiarodawca wyłączył z masy spadkowej dokonaną darowiznę.

Darowizna dla wnuka a zachowek dla dzieci

Drugą popularną sytuacją przekazania nieruchomości za życia testatora, budzącą wątpliwości co do prawa do zachowku, jest darowizna dla wnuka. Zachowek wówczas może być przyznany rodzicowi wnuka (czyli córce lub synowi zmarłego spadkodawcy) w kilku przypadkach. Jego wypłata należy się przede wszystkim wtedy, gdy spadkodawca za życia nie dokonał na rzecz swojego dziecka żadnej darowizny (zrobił to natomiast na rzecz wnuka), a dodatkowo omawiane w przykładzie mieszkanie było całym majątkiem, jakim dysponował testator. W takiej sytuacji zstępny zmarłego – syn lub córka – nie otrzymałby żadnej części spadku, więc ma prawo do żądania zachowku od wnuka swojego rodzica. Wyjątek stanowi sytuacja, w której babcia lub dziadek przepisali wnukowi mieszkanie z zastrzeżeniem odpłatnego korzystania (jest to tzw. umowa dożywocia) – wówczas dziecko testatora nie może ubiegać się o zachowek od jego wnuków.

Zobacz też artykuł >> Czy można cofnąć darowiznę

Artykuł Darowizna a zachowek – kto ma prawo do wypłaty zachowku od darowizny? pochodzi z serwisu Acta Vera.