Złożenie wniosku o pozbawienie praw rodzicielskich jest trudną decyzją – zwłaszcza ze względu na konsekwencje, jakie niesie ze sobą takie postanowienie. Wiąże się ono bowiem z odebraniem jednemu z rodziców szeregu praw, obejmujących m.in. możność decydowania o kluczowych dla wychowania dziecka kwestiach, takich jak choćby wybór szkoły, określenie i praktykowanie danego systemu wiary, czy wybranie ścieżki leczenia w przypadku choroby – także o przewlekłym charakterze. W zależności od sądowych ustaleń, życzeń dziecka oraz żądań rodzica, przy którym pozostają pełne prawa rodzicielskie, pozew o pozbawienie władzy rodzicielskiej może oznaczać pojawienie się pewnych ograniczeń w kontaktach z dzieckiem. 

Czym w polskim prawie jest władza rodzicielska?

W postępowaniu, w którym główną przesłanką jest ochrona dobra małoletniego, sąd może zadecydować o przesłuchaniu dziecka – w tym w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Dzieje się tak wyłącznie wówczas, gdy małoletni wykazuje właściwy stopień rozwoju emocjonalnego i dojrzałości oraz gdy jego stan zdrowia nie budzi zastrzeżeń. Wówczas sąd wysłuchuje dziecko, a także bierze pod uwagę jego rozsądne życzenia co do rozwiązania sprawy.

Pozytywnie rozpatrzony pozew o pozbawienie praw rodzicielskich odbiera jednemu z rodziców te prawa. Warto wiedzieć, co – w świetle przepisów – składa się na zbiór tych praw. Obejmują one m.in.:

• zarządzanie majątkiem małoletniego dziecka i reprezentowanie go w sprawach urzędowych i prawnych;
• odpowiedzialność za wychowanie dziecka w aspektach społecznym, emocjonalnym i innych;
• ochrona zdrowia i życia dziecka;
• zapewnienie małoletniemu właściwych warunków do prawidłowego rozwoju umysłowego i fizycznego;
• decydowanie o kluczowych aspektach opieki nad dzieckiem, w tym – przykładowo – o wyborze szkoły czy lekarza.

Pozew o ograniczenie władzy rodzicielskiej może skutkować zniesieniem wszystkich wymienionych powyżej praw i obowiązków rodzica wobec małoletniego dziecka. Jeśli jednak tak się nie stanie, władza rodzicielska obowiązuje wedle przepisów prawa do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.

Ograniczenie i pozbawienie władzy rodzicielskiej – przesłanki

Pozew o ograniczenie praw rodzicielskich bądź ich pozbawienie może zostać złożony zarówno przez rodzica, jak i każdą osobę, która posiada wiedzę o uchybieniach względem małoletniego dziecka następujących ze strony jednego z rodziców. Oprócz tego, sąd może wszcząć postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej z urzędu. Jakie przesłanki powinny zadecydować o złożeniu wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej?

• Nieodpowiednie dbanie (lub całkowity brak dbałości) o potrzeby dziecka w zakresie zdrowotnym, społecznym, materialnym, psychologicznym i wychowawczym;
• Zaniechanie kontroli wykonywania obowiązku szkolnego (dotyczy to zarówno małych dzieci, jak i nastolatków przed osiągnięciem pełnoletności);
• Pozostawianie dziecka bez nadzoru (bez właściwej opieki);
• Nadużywanie alkoholu czy narkotyków i czynienie uchybień wobec dziecka w związku z funkcjonowaniem nałogu;
• Doprowadzanie do sytuacji zagrożenia zdrowia i życia dziecka.

Warto pamiętać o tym, że wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej bądź o ograniczenie władzy rodzicielskiej (ojcu jak i matce) można złożyć nie tylko na podstawie powtarzających się zaniechań wobec dziecka, ale również gdy sytuacje takie noszą znamiona incydentu.

Wniosek o pozbawienie praw rodzicielskich – jak powinien wyglądać?

Wniosek o pozbawienie praw rodzicielskich, oprócz pełnych danych pozwalających na identyfikację stron sporu (także w formie załączników: akt urodzenia dziecka, akt zawarcia małżeństwa i inne), powinien zawierać również uzasadnienie wniosku oraz wskazanie dowodów potwierdzających to uzasadnienie.

Uzasadnienie wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej powinno zawierać (w zwięzłej formie) objaśnienie powtarzających się bądź incydentalnych sytuacji, stanowiących przesłanki do odebrania tej władzy. Są to m.in. ujawnione informacje o nałogu rodzica, którego uskutecznianie wpływa na dobro dziecka czy opis różnego rodzaju zaniedbań – także w kwestii kontaktu z małoletnim. Oprócz tego, warto zgromadzić dowody potwierdzające wymienione w uzasadnieniu „zarzuty” – nagrania sytuacji, rozmowy ze świadkami, paragony, bilingi, rachunki. Skompletowanie wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej decyduje o szybkim i sprawnym przebiegu sprawy, a także wpływa w dużej mierze na decyzje podejmowane przez sąd podczas prowadzenia postępowania. Z tego względu warto skorzystać już na tym etapie ze wsparcia adwokata, który dzięki swojemu doświadczeniu będzie w stanie pomóc w przygotowaniu wniosku tak, by jak najlepiej spełnił on swoje funkcje i nie pozostawiał sędziemu pola do żadnych wątpliwości.

Ile trwa sprawa o pozbawienie praw rodzicielskich? Decyduje o tym wiele czynników, od tych o charakterze formalnym (np. prawidłowe przygotowanie wniosku), aż po czynniki związane z właściwym ustaleniem przesłanek do ograniczenia praw rodzicielskich. W przypadkach niebudzących wątpliwości decyzja może zapaść już przy pojedynczej rozprawie, jednak zazwyczaj niezbędne jest przesłuchanie wielu świadków (także pracowników instytucji mających na co dzień kontakt z dzieckiem), a nawet samego dziecka – wówczas cała procedura trwa dłużej. Ponadto pozew o pozbawienie praw rodzicielskich może być połączony – przykładowo – ze sprawą rozwodową, co również wydłuża czas jej trwania.

Artykuł Wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej – kto i na jakiej podstawie go składa? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Wiele osób, składających wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej zastanawia się, w jaki sposób postanowienie sądu wpłynie na ich codzienne życie i funkcjonowanie, a także na rozwój i wychowanie małoletniego dziecka. Warto przede wszystkim pamiętać o tym, że taki wniosek składa się w celu ochrony praw, a czasem nawet zdrowia i życia potomka, dlatego nie należy dopuszczać do głosu wyrzutów sumienia. Warto jednak bezwzględnie przygotować się na skutki pozbawienia praw jednego z rodziców, ponieważ te są rozległe i dotyczą wszystkich uczestników sprawy.

Przesłuchanie dziecka w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej

W postępowaniu, w którym główną przesłanką jest ochrona dobra małoletniego, sąd może zadecydować o przesłuchaniu dziecka – w tym w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Dzieje się tak wyłącznie wówczas, gdy małoletni wykazuje właściwy stopień rozwoju emocjonalnego i dojrzałości oraz gdy jego stan zdrowia nie budzi zastrzeżeń. Wówczas sąd wysłuchuje dziecko, a także bierze pod uwagę jego rozsądne życzenia co do rozwiązania sprawy.

Mimo, iż zazwyczaj przesłuchanie (czy raczej wysłuchanie) przez sąd małoletniego odbywa się poza salą sądową (może być też dokonane przy udziale kuratora, mediatora, specjalistów z Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego), to nadal jest ono ogromnym przeżyciem emocjonalnym. Małoletni uzewnętrznia swoje uczucia względem obojga rodziców, a nierzadko musi zeznawać przeciwko jednemu z nich, choć wcale nie chce obciążać ojca czy matki swoimi spostrzeżeniami i opiniami. To jeden z najbardziej newralgicznych momentów w całym procesie o pozbawienie praw rodzicielskich, zatem warto zwrócić szczególną uwagę na kondycję psychiczną małoletniego właśnie w tym okresie.

Ustalenie miejsca pobytu dziecka

Ustalenie miejsca pobytu dziecka w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej jest również kolejną konsekwencją podejmowania tego typu działań. Konieczność ustalenia miejsca pobytu małoletniego wynika bezpośrednio z praw i obowiązków składających się na instytucję władzy rodzicielskiej, a mianowicie: zgodnie z prawem małoletnie dziecko ma przebywać w miejscu, w którym przebywają jego rodzice. Wraz z odebraniem praw rodzicielskich jednemu z rodziców dziecko „automatycznie” uzyskuje miejsce pobytu przy tym z rodziców, który nadal zachowuje władzę rodzicielską.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej a kontakty z dzieckiem

Całkowite pozbawienie praw rodzicielskich może nieść ze sobą jeszcze jedną konsekwencję – a mianowicie zakaz kontaktów rodzica z małoletnim dzieckiem. Taką decyzję, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i wysłuchania wszystkich stron sprawy, wydaje sąd na wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej i zakaz kontaktów. Aby do takowego doszło, kontakty z rodzicem muszą bezwzględnie zagrażać prawidłowemu rozwojowi moralności dziecka bądź jego zdrowiu i życiu.

Sprawy dotyczące pozbawienia władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem są każdorazowo bardzo trudne dla wszystkich stron postępowania. Warto jednak pamiętać, że pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznego zakazu widywania się z dzieckiem. Rodzic wówczas nie ma wpływu na kluczowe kwestie w decydowaniu o sposobie wychowania małoletniego, jednak zachowuje prawo do kontaktu – osobistego lub elektronicznego (przez telefon, online) – w wymiarze ustalonym z rodzicem zachowującym prawa rodzicielskie. Całkowity zakaz kontaktów jest więc odrębnym postanowieniem – współistniejącym z decyzją o pozbawieniu władzy rodzicielskiej lub wydanym w kolejnym postępowaniu.

Zabranie dziecka bez zgody drugiego rodzica mimo zakazu kontaktu

Czasem, w wyniku niemożności dojścia do porozumienia obojga rodziców co do sprawowania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem, dochodzi do skrajnych sytuacji, takich jak zabranie dziecka bez zgody drugiego rodzica. Jest to oczywiście sytuacja niedopuszczalna – w polskim prawie nawet wyjazd dziecka za granicę z jednym z rodziców wymaga zgody ich obojga (w sytuacji, gdy mają równe prawa rodzicielskie – zgodę weryfikuje się na podstawie dokumentów do wniosku o wydanie paszportu lub dowodu osobistego). W przypadku, w którym jeden z rodziców jest pozbawiony tych praw, zabranie dziecka traktowane jest jako uprowadzenie małoletniego – czyli przestępstwo ścigane na podstawie zapisów Kodeksu Karnego, zagrożone karą więzienia do lat pięciu. Gdy do takiej sytuacji doszło, należy bezwzględnie zgłosić ją na policję, a także do sądu opiekuńczego (właściwego dla dotychczasowego miejsca zamieszkania małoletniego) z wnioskiem o odebranie dziecka.

Artykuł Pozbawienie władzy rodzicielskiej – konsekwencje dla wszystkich stron pochodzi z serwisu Acta Vera.