W poprzednich artykułach zostały zamieszczone już informacje na temat tego, jak długo trwa obowiązek alimentacyjny i kto musi się z niego wywiązywać, a także na temat konsekwencji wynikających wprost z sądowego pozbawienia władzy rodzicielskiej. W poniższym tekście znajdują się natomiast odpowiedzi na pytania dotyczące wątpliwości, czy osoba pozbawiona praw rodzicielskich musi płacić alimenty, a także czy może korzystać z innych praw, przysługujących jej z racji pokrewieństwa z małoletnim – nawet mimo pozbawienia wspomnianej władzy.

Czy po odebraniu praw rodzicielskich trzeba płacić alimenty?

Wedle zapisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego obowiązek alimentacyjny ciąży na rodzicach niezależnie od tego, czy posiadają pełnię praw rodzicielskich, czy może część z tych praw im ograniczono lub w całości odebrano. Oznacza to, że odpowiedź na pytanie – czy po odebraniu praw rodzicielskich trzeba płacić alimenty – brzmi twierdząco. Sytuacja taka ma miejsce wtedy, gdy małoletni nie jest w stanie się utrzymać lub rodzic, przy którym pozostaje pełnia praw rodzicielskich nie jest w stanie utrzymywać dziecka samodzielnie.

Warto przy tym pamiętać, że sąd podejmuje decyzję o wysokości kwoty alimentów nie tyle w odniesieniu do faktycznego stanu zarobków i majątku osoby zobowiązanej do wypłacania świadczeń, ale w odniesieniu do jej możliwości zarobkowych w kontekście jej wykształcenia, umiejętności, kompetencji oraz pozycji na rynku pracy. Taki sposób oszacowania wysokości alimentów zapobiega sytuacjom, w których osoba pozbawiona praw rodzicielskich, ale z nałożonym obowiązkiem alimentacyjnym unika podjęcia zatrudnienia lub celowo zmienia miejsce pracy na gorzej płatne, by uniknąć uiszczania rzeczonych alimentów.

Obok wątpliwości dotyczących tego, czy pozbawienie praw rodzicielskich zwalnia z płacenia alimentów, pojawiają się również pytania rodziców o utrzymanie kontaktu z małoletnim dzieckiem. W tym przypadku również nie ma wątpliwości – jeżeli kontakty te nie zagrażają moralności dziecka, jego prawidłowemu rozwojowi, zdrowiu i życiu (przykładowo – w wyniku choroby alkoholowej rodzica, który został pozbawiony władzy rodzicielskiej), to taki rodzic ma oczywiście prawo do kontaktów z dzieckiem. Ich częstotliwość i okoliczności (np. konieczność obecności drugiego rodzica lub innej, upoważnionej osoby) również można ustalić w sądzie, w odrębnym postępowaniu.

Odebranie praw rodzicielskich a alimenty… od dziecka?

Odwrotną sytuacją, w której więzy pokrewieństwa mają takie same skutki jak w przypadku opisanym powyżej, jest sytuacja dotycząca wypłacania alimentów przez dziecko na rzecz rodzica. W takich okolicznościach rodzic – nawet mimo wcześniejszego pozbawienia władzy rodzicielskiej – również jest uprawniony do roszczenia prawa do alimentów, wypłacanych mu przez jego dorosłe dziecko. Zdarza się to zazwyczaj wtedy, gdy taka osoba (starszy rodzic) znalazł się w niedostatku z istotnych powodów, niezależnych od swojej woli – przykładowo, ciężkiej choroby, uniemożliwiającej mu dalsze kontynuowanie zatrudnienia.

W takiej sytuacji istnieją jednak wyjątki, przez wzgląd na które sąd nie zdecyduje się na przyznanie rodzicowi alimentów. Podczas rozprawy badane są bowiem okoliczności, które mogłyby pozostawać w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Przykładów jest wiele – jeśli w przeszłości rodzic (pozbawiony władzy rodzicielskiej) bił dziecko, zaniedbywał je, doprowadzał do sytuacji, w których zagrożone było życie i zdrowie małoletniego, a także sam nie uiszczał alimentów, wówczas sąd z pewnością odstąpi od wydania decyzji o przyznaniu alimentów takiej osobie. Dodatkowo, jeśli znalazła się ona w niedostatku pomimo realnych możliwości podjęcia zatrudnienia lub z przyczyn zależnych od niej – np. w wyniku choroby alkoholowej, uporczywego uprawiania hazardu czy innych uzależnień połączonych z niepodejmowaniem działań w kierunku zniwelowania tej sytuacji – również sąd nie powinien przyznawać takiej osobie alimentów, ponieważ byłoby to sprzeczne z przywołanymi wyżej zasadami współżycia społecznego.

Odebranie praw rodzicielskich a alimenty – potrzebujesz indywidualnej porady? Skontaktuj się z nami!

Artykuł Odebranie praw rodzicielskich a alimenty – czy nadal trzeba je płacić? pochodzi z serwisu Acta Vera.

Rodzice mogą zdecydować się na złożenie pozwu o alimenty od dzieci w szczególnych przypadkach – podobnie jest z alimentami na małżonka czy dla rodzeństwa. Podstawową przesłanką do uzyskania tego świadczenia jest pozostawanie strony wysuwającej roszczenie w stanie niedostatku. Co ten termin właściwie oznacza? Niedostatek to niemożność samodzielnego utrzymania się, rozumianego jako spełnianie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak wyżywienie, zakup odzieży czy utrzymanie zajmowanej w danej chwili nieruchomości. Każdy z tych przypadków jest jednak inny – kiedy więc sąd może ustanowić alimenty na rodzica, małżonka czy alimenty dla rodzeństwa?

Alimenty dla rodzica – kiedy ich wypłacanie jest uzasadnione?

Alimenty są obowiązkiem zapewnienia środków utrzymania i wychowania, powstającym pomiędzy krewnymi w linii prostej. Nie oznacza to więc tylko konieczności uiszczania alimentów dla dzieci. Zależność ta działa również w drugą stronę. Kiedy zasądzane są alimenty na rodzica, ile muszą wynosić i czy zawsze ich uiszczenie będzie następować w gotówce?

Aby alimenty na rodzica zostały zasądzone, musi dojść (łącznie) do zaistnienia dwóch przesłanek: po pierwsze rodzic musi znajdować się w stanie niedostatku,  po drugie  pełnoletnie dziecko musi być na tyle niezależne finansowo, by móc spełnić roszczenia matki bądź ojca. Sąd bada wówczas zarówno sytuację materialną powoda, jak i wezwanego do opłacania alimentów dziecka, a także ich możliwości zarobkowe. Warto pamiętać o tym, że alimenty od dzieci wcale nie muszą być przekazywane rodzicom w formie gotówkowej – niekiedy formą pomocy będzie zakup opału, odzieży, leków, opłacenie remontu czy badań. Rodzice mogą ponadto wskazać dziecko, od którego chcą otrzymywać alimenty, przy czym jeśli jedno z dzieci nie będzie w stanie spełnić tego obowiązku, przechodzi on na zamożniejszego potomka.

Dodatkowo należy pamiętać o tym, że alimenty na rodzica nie będą mogły zostać ustanowione, jeśli sąd uzna, że roszczenie powoda bądź powódki jest nadużyciem przysługujących im praw – przykładowo w sytuacji, w której rodzice porzucili dziecko przed laty, a obecnie domagają się od niego finansowego wsparcia.

W jakich okolicznościach można ubiegać się o alimenty na małżonka?

Alimenty na dziecko bez rozwodu to sytuacja odwrotna do tej, w której jedna ze stron pragnie uzyskać alimenty… bez ślubu. Czy w takich okolicznościach istnieje możliwość wkroczenia na drogę sądową? Ustawodawca uznaje, że dziecko zrodzone ze związku pozamałżeńskiego nabywa niemal takie same prawa, które przysługują dziecku zrodzonemu w małżeństwie. Oznacza to, że matka (bądź ojciec) mogą ubiegać się o alimenty bez ślubu. Postępowanie wygląda wówczas podobnie, jak w sytuacji rozwodu, jednak niezbędne jest sądowe ustalenie, czy dziecko jest faktycznie potomkiem mężczyzny (zarówno jeśli jest on stroną wysuwającą roszczenie, jak i tą, do której roszczenie się wystosowuje). Badanie nie jest konieczne wówczas, gdy partner „uzna” dziecko za swoje. To jednak rzadka sytuacja – przeważnie niezbędne jest postępowanie sądowe z ustaleniem ojcostwa, aby alimenty na dziecko bez ślubu mogły zostać wypłacone.

Innym przypadkiem są alimenty na żonę lub męża – zasądzenie konieczności uiszczania alimentów zależy bowiem od tego, w jakich okolicznościach byli małżonkowie otrzymali rozwód.

Sytuacja jest stosunkowo jasna, jeśli rozwód nastąpił bez orzeczenia o winie lub została stwierdzona wina obojga małżonków. Wówczas alimenty na małżonka mogą być przyznane obu stronom, przy czym muszą zajść wspomniane wyżej przesłanki o pozostawaniu w niedostatku oraz o sytuacji finansowej umożliwiającej regularne wypłacanie świadczeń.

W przypadku stwierdzenia wyłącznej winy jednej ze stron, druga może ubiegać się o alimenty na żonę po rozwodzie lub męża nawet wtedy, gdy nie pozostaje w stanie niedostatku. Ponadto sąd ustanowi alimenty wtedy, gdy rozwód przyczynił się do pogorszenia sytuacji materialnej strony niewinnej.

Kolejny przypadek to alimenty na żonę bez rozwodu (lub na męża). W prawie określa się je tak naprawdę jako roszczenie o zaspokojenie potrzeb – jest ono możliwe do wysunięcia w sytuacji, w której jeden z małżonków opuścił drugiego, przez co pogorszył sytuację materialną porzuconej strony.

Kiedy mogą zostać zasądzone alimenty na rodzeństwo?

Tak jak już zostało to wspomniane, obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności dotyczy krewnych w linii prostej. Przykładem takiej sytuacji są alimenty od ojca na dziecko czy od dziadków na wnuki. Możliwe jest również uzyskanie alimentów „na odwrót” – od wnuków w stosunku do dziadków, czy od dzieci w stosunku do rodziców. Jeśli te możliwości nie są dostępne lub zostały wyczerpane, może dojść do zasądzenia alimentów na rodzeństwo – zarówno biologiczne, jak i przyrodnie. W przypadku sądowego rozstrzygania sprawy, jaką są alimenty dla rodzeństwa, znów bada się przesłanki o niedostatku oraz o możliwościach finansowych strony obarczonej roszczeniem. Jeśli sąd uzna powództwo za zasadne, a przesłanki te wystąpią łącznie, wówczas określone zostaną alimenty na rodzeństwo.

***

Alimenty na żonę po rozwodzie (bądź na męża po rozwodzie), a także alimenty na rodzeństwo czy rodziców to sprawy, które nie są tak jednoznaczne, jak większość spraw o przyznanie alimentów na dzieci. Z uwagi na ten fakt, bez względu na to, czy jest się stroną wysuwającą roszczenie czy też obarczoną takim obowiązkiem, warto skorzystać z profesjonalnej pomocy adwokatów – ich wiedza i doświadczenie znacznie zwiększają bowiem szansę na pomyślne rozwiązanie sporu oraz na jego maksymalnie skrócony i uproszczony przebieg.

Artykuł Alimenty – dla rodzica, małżonka, rodzeństwa pochodzi z serwisu Acta Vera.