Adopcja

Adopcja, czyli przysposobienie, jest formą przyjęcia do rodziny osoby formalnie niespokrewnionej, stwarzająca stosunek podobny do pokrewieństwa. Jest to przybranie dziecka za swoje, zawsze ma na celu jego dobro.

Przesłanki przysposobienia: 

  • małoletniość osoby, która ma być przysposobiona (art. 114 kro)
  • pełna zdolność do czynności prawnych przysposabiającego
  • przysposabiający musi posiadać odpowiednie kwalifikacje (weryfikowane np. w drodze wywiadu środowiskowego, na podstawie danych o karalności)
  • między przysposobionym a przysposabiającym musi istnieć odpowiednia różnica wieku, analogiczna jak zwykle między rodzicami a dziećmi (art. 1141 kro)
  • wymagana jest zgoda:
    • przysposabianego, jeżeli ukończył 13 lat (jeżeli jest młodszy należy go wysłuchać), wyjątkowo można od tego odstąpić, gdy wymaga tego dobro dziecka (art. 118 kro)
    • rodziców naturalnych przysposabianego, chyba że są oni nieznani, pozbawieni władzy rodzicielskiej lub gdy porozumienie z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Brak takiej zgody nie jest przeszkodą, gdy ich władza rodzicielska jest ograniczona, a taki brak zgody byłby sprzeczny z dobrem dziecka (art. 119 kro)
    • przedstawiciela ustawowego dziecka, jeżeli jest ustanowiona opieka, od tego wymogu również można odstąpić, gdy wymaga tego dobro dziecka (art. 120 kro)
    • małżonka osoby przysposabiającej, chyba że nie ma on zdolności do czynności prawnych albo że porozumienie się z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody (art. 116 kro)

Przysposobienie następuje w drodze orzeczenia sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego.

Jednakże wyjątkowo orzeczenie o przysposobieniu może być wydane po śmierci przysposabiającego, jeżeli z żądaniem przysposobienia wystąpili oboje małżonkowie, a jeden z nich zmarł po wszczęciu postępowania, zaś drugi żądanie przysposobienia wspólnie przez małżonków podtrzymuje oraz gdy przez dłuższy czas przed wszczęciem postępowania przysposabiany pozostawał pod pieczą wnioskodawców lub tylko zmarłego wnioskodawcy i między stronami powstała więź jak między rodzicami a dzieckiem. W takim wypadku na miejsce zmarłego w postępowaniu wstępuje kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy (art. 117 kro).

Formy przysposobienia

Wyróżniamy następujące rodzaje przysposobienia:

  • pełne
  • niepełne

Przez przysposobienie pełne powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. Naturalna rodzina w całości przestaje nią być dla przysposobionego, a staje się nią w całości nowa rodzina. Przysposobiony nabywa prawai obowiązki wynikające z pokrewieństwa w stosunku także do krewnych przysposabiającego, a także ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego. Skutki przysposobienia rozciągają się także na zstępnych przysposobionego (art. 121 kro).

Przysposobiony otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a jeżeli został przysposobiony przez małżonków wspólnie (gdyż wspólnie mogą to zrobić tylko oni)  albo jeżeli jeden z małżonków przysposabia dziecko drugiego małżonka – nazwisko, które noszą albo nosiłyby dzieci zrodzone z tego małżeństwa.

Jednakże na żądanie osoby, która ma być przysposobiona i za zgodą przysposabiającego sąd opiekuńczy postanowi, że przysposobiony nosić będzie nazwisko złożone z jego dotychczasowego nazwiska i z nazwiska przysposabiającego. Jeżeli przysposabiający albo przysposobiony nosi złożone nazwisko, sąd opiekuńczy rozstrzyga, który człon tego nazwiska wejdzie w skład nazwiska przysposobionego. Na wniosek przysposabiającego sąd może w orzeczeniu o przysposobieniu zmienić imię lub imiona przysposobionego. Jeżeli przysposobiony ukończył lat trzynaście, może to nastąpić tylko za jego zgodą, w przeciwnym wypadku należy go wysłuchać (art. 122 kro).

fotolia_70166350-adopcja

Przysposobienie niepełne charakteryzuje się tym, iż  skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym. Jednakże i w tym wypadku skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego. Takie przysposobienie sąd orzeka na żądanie przysposabiającego i za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia potrzebna. Jednakże nie jest dopuszczalne ograniczenie skutków przysposobienia w wypadku, gdy rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę na przysposobienie dziecka bez wskazania osoby przysposabiającego (tzw. zgoda blankietowa).

Na żądanie przysposabiającego i za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia potrzebna, sąd opiekuńczy może w okresie małoletniości przysposobionego zmienić przysposobienie niepełne na pełne (art. 124 kro).

Przysposobienie najpełniejsze – przysposobienie mające takie same skutki jak pełne, z tym, że dodatkowo następuje sporządzenie nowego aktu urodzenia przysposobionego z wpisaniem przysposabiających jako jego rodziców. W praktyce jest ono najczęstrze.

Rozwiązanie przysposobienia

Przysposobiony, jak i przysposabiający z ważnych powodów zarówno mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd. Ponadto powództwo o rozwiązanie przysposobienia może wytoczyć także prokurator (art. 127 kro).

Rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne:

  • jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka
  • po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego, chyba że przysposabiający zmarł po wszczęciu sprawy o rozwiązanie stosunku przysposobienia. W wypadku takim na miejsce przysposabiającego w procesie wstępuje kurator ustanowiony przez sąd (art. 125 kro)
  • jeżeli było to przysposobienie, na które rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę bez wskazania osoby przysposabiającego (art. 1251 kro).

Orzekając rozwiązanie stosunku przysposobienia sąd może, stosownie do okoliczności, utrzymać w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne.

Z chwilą rozwiązania stosunku przysposobienia ustają jego skutki, a jeżeli rozwiązanie nastąpiło po śmierci przysposabiającego, uważa się, że skutki przysposobienia ustały z chwilą jego śmierci.

Przysposobiony zachowuje nazwisko nabyte przez przysposobienie oraz otrzymane w związku z przysposobieniem imię lub imiona. Jednakże z ważnych powodów sąd na wniosek przysposobionego lub przysposabiającego może w orzeczeniu o rozwiązaniu stosunku przysposobienia postanowić, że przysposobiony powraca do swego pierwotnego nazwiska, które nosił przed orzeczeniem przysposobienia. Na wniosek przysposobionego sąd orzeka o jego powrocie do poprzednio noszonego imienia lub imion (art. 126 kro).